Rezerv Para Biriminin Gelecegi

"ABD tarihinin En Büyük İflasları Listesi" Şimdilik!

2011-11-30T10:02:00.004+02:00

Business Insider sitesinde güzel bir derleme gördüm. Amerikan Airlines'ın geçtiğimiz günlerde -nihayet- iflas korumaya başvurmasının ardından, "Amerikan tarihin en büyük 11 iflası"na ilişkin bi derleme yayınlamış.

Listeye şöyle bir göz atınca dikkat çekici noktalar var:

1- "En büyük iflaslar" listesindeki 11 şirketten sekizincisi, son bir ayda iflas etmiş. Önceki haftalarda iflas eden MF Global listeye 8 . sıradan giriş yapmış.

2- ABD tarihindeki en büyük 11 iflasın tamamı son 10 senede gerçekleşmiş! (tabi bunda doların reel değerinde son yıllarda daha fazla yaşanan düşüşlerin de şişirici etkisi var ama, nereden bakılırsa bakılsın, şirketlerin iflas rakamları büyüyor.

İddiamız şu: Önümüzdeki dönemde bu liste sıklıkla revize edilecek ve şu an "tarihteki en büyük batıklar" olarak listeye giren şirketlerin hepsi, Lehman dahil, bundan sonra yaşanacak iflaslar karşısında "küçük" kaldığı listeden çıkacak.

Hatta belki ileride medyada "tarihin en büyük devlet iflasları" listesini de görürüz!

İzleyip görelim!

Papa: "Global MB Lazım" demiş. Tek Para lazım diyecek!

2011-10-26T20:11:00.003+03:00

Dünkü gazetelerde, "Vatikan ekonomiye el attı" türünden çok sayıda haber vardı (mesela şu, şu, şu ve şu). Çoğu sitede yer alan habere göre;

"Vatikan, ekonomiyi idare etmek için küresel kamu idaresi ve Merkezi Dünya Bankası kurulması dahil küresel finansal sistemlerde radikal reformlar yapılması çağrısında bulundu."

Bizim bazı gazetecilerin "Merkezi Dünya Bankası" diye çevirdiği şey, küresel bir merkez bankası. Zira, halen bi tane Dünya Bankası (Worldbank) var zaten, bir Bretton Woods kurumu olarak. Ama mevcut Dünya Bankası, Global Merkez Bankası fonksiyonuna sahip değil. Papa, küresel finansal sistemde revizyon ihtiyacının bir gereği olarak global merkez bankası kurulmasını öneriyor.

Peki o Global MB ne yapacak? Ya da 140 tane itibari milli para birimi dünya üzerinde mevcut iken (varolmaya devam edecekse!) Global MB ne yapabilir? Cevap veriyorum: Hiçbirşey! Global MB, Global bir para biriminin de mevcudiyeti halinde ihtiyaç duyulan bişeydir ve Global bir para birimi varsa işe yarar.

Biz de (Papa değiliz, sakalımız bile yok ama) yıllardır Global bir MB ve global bir para birimi lazım diyoruz. Papa şimdilik sadece ilk kısmını deklare etmiş, ileride ikinci kısmı deklare edenlerin sayısı da artacaktır şüphesiz.

Yasak Kelimeler: resesyon, Goldman Sachs

2011-09-28T12:12:00.009+03:00

Kaynak: Youtube

Dün BBC'ye çıkan genç bir trader, üç yıldır resesyon beklediğini ve dünyayı hükümetlerin değil Goldman Sachs'ın yönettiğini söyleme gafletinde bulunmuş. Dünden beri tüm internet medyası bununla çalkalanıyor. Hani, Tanzimat'tan sonra Osmanlı'da "gavura gavur demek" yasaklanmış ya, bugünlerde benzer bir şeyi finansal piyasalarda yapılan öngörülerde yaşıyoruz. O zamanlar yurdum insanı "ama o gavur, neden gavur diyemeyecek mişiz ki?" diye bu yasağa hayret ederken, bugünlerde de finansal piyasalardaki bu manzarayı ve mevcut verilerin işaret ettiği gidişatın resesyondan da öte depresyon, hatta "total crash" olduğunu düşünenler, bu görüşleri istediği kadar sağlam verilerle desteklensin, bunları açıkça dile getiremiyorlar. Dile getirilerse de söyleyenin burnundan getiriliyor.

Mevzuyu biraz açalım: Londra'da yaşayan Alessio Rastani isimli (anlaşılan çok kültürlü, +1 puan!) 34 yaşında bir trader önceki gün (26 Eylül 2011) BBC'ye çıkmış ve üç buçuk dakikalık bir videoda, bir trader olarak ekonominin gidişinin kendisi için önemli olmadığı, doğru yönde işlem yapılırsa düşüş dönemlerinde de para kazanılabileceği, üç yıldır resesyon beklediği, dünyayı hükümetlerin değil, Goldman Sachs'ın yönettiği türünden ifadeler sarfetmmiş.

Traderın söylediklerinden, özellikle "üç yıldır resesyon bekliyorum" ve "dünyayı Goldman Sachs yönetiyor" ifadeleri cımbızla seçilerek internet medyasında onu itibarsızlaştırmak için hızla kullanılmaya başlanmış. Adeta dünyadaki krizin (Rubini'den sonraki) en büyük müsebbibi olmuş bir anda. Anlaşılan birilerini çok rahatsız etmiş bu kelimeler.

Videoda söylediği "çöküş geliyor" ve "dünyayı Goldman yönetiyor" cümlelerine BBC'nin sessiz kalmasından dem vuranlar mı istersiniz, Alessio rastani piyasalar hakkında konuşmaya yetkin biri mi? diye BBC'ye kızan mı,

yoksa, bunları söyleyenin asında trader olmadığı, BBC'yi kandıran biri (hoax) olduğunu söyleyenler olduğunu aktaran mı,

hatta bu kişi ile "trader mı yoksa prankster mı?" diye röportaj yapan mı istersiniz. Ya da onu sosyopat hatta psikopat olarak niteleyen mi?

Trader da sonunda pes edip başka bir İngiliz kanalına verdiği röportajda, "kendisinin aslında trader olmadığınuı, sadece dikkat çekmeye çalışan biri olduğunu" söylemek zorunda kalmış! Bu da "bak gördünüz mü, bu adam trader falan değil, sırf dikkat çekmek için yalan söylemiş" diye pazarlanıvermiş! Böylece çöküş geleceği ve dünyayı Goldman'ın yönettiği ifadeleri de yalancı, birinin söylediği itibar edilmeyecek cümleler haline gelmiş. Her ne kadar dikkat çekmeye çalışan biri olduğunu söylediği röpörtajda "yine de söylediği her söylediği cümlenin arkasında olduğunu" belirtse de, manşete bu iafedeler değil, diğeri çıkarılmış, sözünüğn arkasında olduğu ifadesi ise, haberin en son cümlesi olarak, eğer o raya kadar okumaya devam edenler olursa sadece onların görmesi için bırakılmış.

BBC de ders almıştır, bundan sonra "piyasalar düşecek" diyen birini kolay kolay konuşturmaz! Zira piyasalar hakkında yorum yapmaya yetkin olanlar, sadece "yükselecek" diyenlerdir! Düşecek diyenlerin "piyasalar hakkında konuşmaya yetkin olup olmadığı" hemen tartışma konusu yapılıverir! Hatta bundan sonra BBC, TV'ye çıkaracağı kişilerin oturduğu evin kendisine ait olup olmadığını da kontrol eder belki. Zira Rastani'yi itibarsızlaştırma çalışmaları kapsamında, 34 yaşındaki bu gencin Londra'da kızarkadaşı ile birlikte yaşadığı ve oturdukları evin de kızarkadaşına ait olduğu da belirtilme ihtiyacı hissedilerek, "kendisine ait bir evde oturmayan biri finans piyasaları hakkında yorum yapabilir mi?" demeye getirilerek eleştirilmiş. (Oysa Batı'da gayrimenkul piyasaların gidişatını doğru öngören biri için rasyonel davranış, varsa sahip olduğu konutu satmak olmalıdır. İngiltere'de konut fiyat endekslerinin gidişatına bakan biri, konut sahibi olmanın o kadar da karlı bi şey olmadığını görebilir. Ama niyet bağcı dövmek olunca o bile gerekçe olabiliyormuş.)

Aslında bu kişi, "leading trader" adıyla bir web sitesi ve YouTube sayfası da olan ve buradaki yorum ve değerlendirmelerinden piyasaları yakından takip ettiği anlaşılan biri.

Bütün itibarsızlaştırma çabalarına rağmen bu videodan sonra "Londra'dan tanınmış kişi" olarak Facebook sayfasını bir günde 6 binden fazla kişi beğenmiş, Twitter'daki takipçileri 82 bin kişiye ulaşmış.

Google'a "Alessio Rastani BBC video" diye sorunca, bu sabah itibariyle 124.000 sonuç geliyor. Eminim, önümüzdeki günlerde bu sayı daha da artacak.

Aynen, Nesim Talib'in Siyah Kuğu'da bahsettiği durum gerçekleşiyor, Alessio Rastani için bugünlerde. Bakalım daha neler göreceğiz.

Oysa eleştirenler, Rastani'nin söylediğinin piyasa kurallarına gayet uygun olduğuna dikkat etmiyor . Söyledikleri gayet basit, "trader, sadece kazancına bakar. Yükselirken alarak, düşerken de satarak para kazanabilir" demiş. Zaten özellikle son 40 yılda "rasyonal insan" safsatasıyla pompalanan ekonomik davranış şekli bu değil mi?

Hani, hakim iktisat paradigmasına göre açgözlülük (greed) iyiydi. Herkes kendi kazancını maksimize etmeye çalışırsa toplam fayda da max. olurdu! N'oldu neoklasik iktisatın temel varsayımlarına? Rastani sadece Neoklasik iktisadın gerektirdiği şekilde davranıyor. Ama demek ki piyasacıların işine gelmiyor bugünlerde! Ne güzel serbest rekabet değil mi? Yükseliş demek serbest, düşüş demek yasak! Bakalım ne zaman ve kim "kral çıplak!" diyecek!

Demokrasinin ABD'de liberalizmin beşiği sayılan New York'da bugünlerde Wall Street'e karşı barışçıl gösteri yapmanın bile yasaklanmasına şaşırmamalı. Wall Street'te gösteri yapan onlarca kişinin gözaltına alınması ile piyasalar düşecek diyen kişinin tefe konulması aynı güç odaklarının icraatı netekim.

Wall Street'te bugünlerde neler olduğunu merak edenler OccupyWallstreet sitesinden takip edebilirler. Bugün bi yerde "Wall Street herkese karşı" diyordu. Çok doğru. "Bu bir sınıf savaşıdır" diyen ünlü finansçı da haklı çıkacak, malesef.

Çin'de ilk "altın bankomatı" faaliyete geçmiş.

2011-09-28T10:59:00.004+03:00

Kaynak: news.asiaone.com

Businessinsider'da yer alan habere göre, Çin'de ilk altın bankomatı faaliyete geçmiş.

Haber, (muhtemelen ABD'de yer alan) iPhone bankomatından daha ilginç bir bankomat türü olması kapsamında ele alınmış.

Haberin kaynağını oluşturan asiaone'daki haber daha fazla detay içeriyor.

Çin'in başkentinin populer bir caddesinde geçtiğimiz Cumartesi günü faaliyete geçen bu bankomattan, kredi kartı veya nakit karşılığı, piyasa fiyatı üzerinden 2.5 kg'a kadar altın satın alınabilecekmiş. Bu bankamotalrı yerleştiren banka güvenli noktalara başka bankomatlar daha koyacağını açıklamış ama sayısını söylememiş.

Haberde ayrıca, Çin'de ilk kez faaliyete geçen bu altın bankomatının örneklerinin daha önce İngiltere, ABD, Ortadoğu ve Avrupa'da bulunduğu belirtiliyor. Bildiğim kadarıyla Türkiye'de en az bir katılım bankasının bankamatiklerinden altın satış yapılıyor ve başka bankalar da bu konuda çalışma yapıyor.

Diğer taraftan, yukarıdaki haberi okuduğum gün bizim medyada da "çeyrek altının yarısı (0.125'lik altın) üretilecek" şeklinde haberlerin (örneğin; Zaman, finansgundem.com) çıkması da ilginç bir tesadüf oldu. Çeyrek altının bile 188 TL'ye ulaşması nedeniyle düğünlerde altın takamayanlara yardımcı olmak için, Meclis'ten gerekli onay alındıktan sonra Darphane Genel Müdürlüğü tarafından onun da yarısı üretilecekmiş. Böylece düğünlerde 80-90 TL karşılığı altın takma imkanı bulunabilecekmiş.

Bu haberlerin benim ilgili olduğum tarafı şu: Koskoca FED başkanının "altın para değil" dediği günlerde (ona göre sadece boyalı kağıtlar paraymış!), birçok merkez bankası rezervlerini FED başkanına göre para olmayan sarı metale yatırıken, para olmayan o ürünün dünya üzerindeki talebi hızla artıyor, öyle ki bankamatiklerden bile satın alınabiliyor, altına özel bankomatlar bile üretiliyor. Hatta daha küçük paralarla satın alınabilmesin diye küçük altının daha da küçükleri, diğer bir ifadeyle "yeni kupürleri" üretiliyor.

Bütün bu gelişmeler neden acaba? O yeşil boyalı kağıtların miadının yaklaşmasından olmasın?

S&P TR'nin "yerli para" cinsinden notunu artırmış!

2011-09-21T10:58:00.007+03:00

Dün Standart and Poors, yıllardan beri dillendirilip durulan TR'nin kredi notunun yükseltilmesi konusunda bir "hareket" yapıp, TR'nin yerli para cinsinden notunu hem de iki kademe birden artırmış. Eksik olmasın! S&P'nin bu hareketine en güzel başlığı bugün Hürriyet atmış:

"S&P, gözümüzü boyamayı seçti TL notumuzu ‘A-3’e yükseltti"

S&P'nin yaptığı gerçekten göz boyama. Felsefede safsata denen kavramın, artık cılkı çıkan rating alemindeki karşılığı olmaya aday bir hareket. "Aslında anlamlı bi şey yapmadığı halde, sanki anlamlı bi şey yapıyomuş gibi görünme" çabası. Bu tavrı tanımlamak üzere ratingleme diye bir kavram türetilebilir sanıyorum. Hani manipülasyonda "gerçek anlamda mülkiyet değişikliği yaratmayan işlem" vardır ya, bu da onun gibi, "gerçekte pek anlam ifade etmeyen not artırımı"!

Sahi, TR'nin not artırımı beklemesinin nedeni neydi? "Batı"daki büyük fonların kendi mevzuatlarındaki kısıtlama nedeniyle TR'ye girmesini engelleyen "yatırım yapılabilir ülke" statüsünün tam da sınırında yıllardır sürünen, dolayısıyla sadece spekülatif, vur-kaççı yabancıların girebildği ama sağlamcı emeklilik fonları gibi yabancı kurumsal yatırımcıların kendi mevzuatlarında yer alan"ülke ratingi yatırım yapılabilir statüde olmayan yerlere yatırım yapamaz" hükmü nedeniyle bir türlü Türkiye'ye gelemeyen büyük yabancı kurumsal yatırımcıların da TR'ye gelmesini sağlayacağı ümidi ile bu artırım istenmiyor muydu? Ama ne oldu? S&P sadece TR'nin "yerli para" notu artırdı, yabancı yatırımcılar için asıl önemli olan yabancı para notunu ise hiç değiştirmedi! Yani, beklenen o yabancılar bu "not artırımı"na rağmen Türkiye'ye yine gelemeyecek! Ama nedense dün bizim piyasalar pek bi sevindi bu not artırımı haberine! Yakında jeton düşer, ikinci perdeyi görürürüz!

Nitekim, bu not artırımın hedef kitlesi olan yabancı kurumsal yatırımcıların organizasyonu olan EMTA (Emerging Market Trading and Investment Community) web sitesinde, bizim piyalasaları dün %10 zıplatacak kadar önemli görülen bu "yerli para cinsinden not artırımı" hikayesi haber dahi olmamış! Yani, bu artırımdan etkilenmesi beklenen asıl muhataplar dikkate almamış ama alakasızlar pek sevinmiş!

Bugünkü gazetelerde ve internet medyasında bu konuya ilişkin bi sürü haber var. Onları tekrar etmenin alemi yok. Ben başka bi noktaya dikkat çekmek istiyorum. Dün not artırımı, TR saati ile 14:37:59'da bizim veri yayın kuruluşlarının ekranlarına düşmüş (mükemmel derecede etkin borsamızın açıklama öncesi dakikalardaki işlem hacmine bakılırsa, tabi ki "hareket" daha haber düşmeden başlamış!). Yabancı veri yayın kuruluşlarının ekranlarında da 11:35:59 GMT'de görülmüş. Yani bu tek cümlelik haberin İngilizce'den tercümesi tam iki dakika sürmüş. Bu ratingi veren kuruluşun merkezinin New York'ta olduğu düşünülürse, orada saat sabah 07:30 civarı oluyor.

Merak ediyorum:

* S&P NY ofisinde mesai sabah saat kaçta başlıyor? Her gün 07:00 civarı ofise gidip çalışmaya başlayıp 07:30'da açıklama yapıyorlar mı?

* Sabah piyasalar açılmadan hberi verelim demiş olabilirler. Ama haberin ilgili olduğu piyasa ABD değil ki, TR. O saat de TR'de gün ortasına, yai piyasaların açı olduğu bir zamana tekabül ediyor.

* S&P şimdiye kadar diğer ülkelerin not açıklamalarını hangi zamanlarda yapmış? Mesela diğer ülkelerin not açıklamaları günün hangi saatinde yapılmış? Diğer ülkelerin notları kendi piyasaları açıkken mi açıklanmış, yoksa kapalı iken mi?

Mesela Aynı S&P, aynı gün, TR'nin not açıklamasından sadece bir kaç saat önce (TR saati le 01:00 civarı) İtalya'nın notunu İtalya ve ABD piyasaları kapalı iken düşürmüştü. O saatte TR'nin notunun artırılacağı belli değil miydi? Neden TR'nin not açıklaması da aynı saatte (ABD, Avrupa ve TR piyasaları kapalı iken) yapılmadı da, öğleden sonra 14:30 civarı gibi, tam da gün ortasında yapıldı?

Gerçekten merak ediyorum. Benim halim yok araştırmaya ama güzel bir araştırma konusu olur, Rating firmalarının ülke notlarını açıklama saatlerindeki tavırları ve bu açıklamaların piyalar üzerindeki etkileri. Mesela dün bu "uyduruktan"not artırımı gün ortasında geldiği için bizim piyasalar, özellikle VOB 10 bin puan artıp ardından 5 bin puan düşmüş. Yani S&P'nin açıklaması ardından bir anda %10'dan fazla artıp ardından da %5'den fazla düşmüş. Özellikle kaldıraçlı piyasalarda bu oranda dalgalanmalar öldürücüdür. Etkin piyasa şövenistlerine ithaf olunur!

Bu arada haberin yayınlama saati konusunda "tamamen tesadüf" ya da "öküz altında buzağı aramayın, Batılı abilerimiz her şeyi, her zaman mükemmel yapar" diye düşünecek naiflere de geçmişten bir kaç örnek hatırlatmak faydalı olabilir. Tevellüdü müsait olanlar bilir, Türkiye'de 2001 Krizi, sırf bu ABD ile TR arasındaki saat farkı nedeniyle derinleşmişti! TR'de o günlerde piyasalar cayır cayır yanarken, ABD'deki IMF yetkilileri tatlı uykularında olduğu için onları uyandırıp icazetleri alınamadığından, teoride lender of last resort olan TCMB'nin piyasaya likidite vermesi mümkün olmamış, Demirbank ve diğerleri o ortamda "rahmetli " olmuştu.

Diğer taraftan, Roubini veya başka bazı Amerikalı otoritelerin TR hakkındaki açıklamalarının kamuya duyurulma saatlerine bakmak da çok enteresan sonuçlar verecektir. Mesela, TR piyasalarında derin dalgalanmalar yaratan bazı yabancı "otorite"lerin TR hakkındaki açıklamalarının medyaya düştüğü saatlere bakılırsa, bu kişiler ABD'de gece uyurken kalkıp TR hakkında bir açıklama patlatıp, sonra uykularına devam ettiği görülür! Onlar misyonlarını yerine getirip uyumaya devam ederken ise TR'de "etkin piyasalar" çalışmaya devam eder! Aynen dün olduğu gibi.

Bakalım ne zaman anlaşılacak bu büyük manipülasyonun boyutu?

Edit (22.09.2011): Dün S&P'nin TR ile ilgili "analist"lerinden biri, "not artırımında İMKB'nin performansı da etkili oldu" buyurmuş! Allah Allah.

1- Yumurta tavuk gibi değil mi bu? Not artacak diye borsa yükselir, sonra borsa yükseldi diye not artar. Kendi kendini doğrulayan kehanet. Bu mantıkla Cem YILMAZ'ın tabiriyle "limit gökyüzü"!

2- Aynı gün içinde sadece anlamsız bir not artışı yüzünden 2 dakikada %10 artan ve ardından %5 düşen bir borsa da "yatırım yapılabilir" statüsüne pek yakışır doğrusu!

3- Bazıları, "rating önemli değil, boşver. Kimse ciddiye almıyor nasıl olsa" diyebilir. Ama o itibarsız ratingcilerin verdikleri itibarsız notlar yıllık faizlerin %10'un altında olduğu bir ülkede borsa endeksleri gün içinde %10 artıp %5 düştüğünde, "not arttı" gerekçesiyle yapılan bu hareketin "birilerine" verdiği kazanç ve başka birilerine verdiği kayıp ise gerçek!

4- Bu arada not artrırımı sonrası TR'nin (ülke riskinin spekülasyon aracı olan) CDS fiyatlarına bakan oldu mu bilmem. Notu artan TR'nin CDS'leri yükseliyor. Not artırımı sırasında 255 civarı olan TR CDS'leri, iki gün sonra 295 civarında seyrediyor. Allah Allah, notu artan ülkenin riski azalmamış mıydı? Neden risk primi artıyor? Hem de iki günde %13'den fazla!

5- Keza USD/TRY de bu not artırımını yükselerek "kutluyor"! Notun "artırıldığı" sırada 1.78 olan USD/TRY, not artırımı açıklamasının üzerinden 48 saat bile geçmeden 1.84'ü gördü. "Ne olmuş yani, altı kuruş artmış önemli mi?" diye düşünebilecek iyimserlere hatırlatmak gerekir ki, dolar/TL'de 1.82 tüm zamanların zirvesi idi! Yoksa daha çok gelecek diye ümitlendiğimiz yabancılardan mevcut olanları bile paraları dolara çevirip kaçıyor mu yoksa? Daha da kötüsü, bu not artırımını kaçmak ve kaçarkan de ellerindeki yerlilere yıkmak için mi yaptırdılar? Etkin piyasa şövenistlerine göre "olmaz öyle şey" di mi? Tabi, tabi...

6- TR'nin yerli para cinsinden notu yükseldiğine göre, demek ki Türkiye'nin DİBS'lerini ödeyememe sorunu yok (aaa sahi mi?) Peki öyleyse, piyasada TL tahvil faizleri neden düşmüyor? Not artırımından sonra (teori gereği) tahvil faizlerinin düşmesi beklenir ama iki gündür o da yükseliyor! Hayırlısı olsun bakalım.

Flash haber: İsviçre Frankı Euro'ya sabitlenmiş!

2011-09-06T11:57:00.006+03:00

Az önce geçen bir habere göre, İsviçre Merkez Bankası (SNB), Euro/İsviçre Frankı kurunu 1.2'de sabitlemiş. Bu haberin ardından kurlar ve piyasalar hızla dalgalanmış. Zaten piyasalar son zamanlarda her vesileyle dalgalanıyor. Bir fazla, bir az farkletmez. Ama en azından bundan sonra EUR/CHF kuru istrikrarlı kalır, inşallah!

FT, SNB'nin bu hareketine "Euroquake" adını takmış! FED harıl harıl para basarken diğerlerinin boş durması ayıp oluyordu. Şimdi SNB'nin de karşılıksız Frank basmak için yeni bir mazereti oldu. "Napalım, pariteyi 1.20'de tutmak için "ne gerekiyosa yapıcam" diye söz verdim, onun için basıyorum valla billa" diyerek basabilir karşılıksız frankları.

Peki bu karşılıksız frankları ne için basacak? Karşılıksız basılmış euro ve dolarları elinden çıkarmak isteyenlerin verecekleri başka kağıt paraları almak çin! O kağıt paraları alınca ne yapacak? Gidecek İtalya, İspanya, hatta Yunanistan gibi ülkelerin bastıkları devlet tahvillerini (yani başka kağıt parçalarını!) satın almak için kullanacak. Yeterince kafa karıştırucı mı? Kısaca, herşeyin kağıttan (kağıttan kaplan, kağıttan ev, kağıttan yangın merdiveni...) olduğu bi dünya düşünün, aynen öyle bir şey! almanya'da 1923-24'deki hiperenflasyon sırasında memlekette para basacak kağıt kalmadığı söylenir. Yine öyle bi döneme mi gidiyoruz yoksa?

Bu arada, dünyanın rezerv parası hala, her şeye rağmen USD iken ve EUR için bazı malum AB ülkeleri yüzünden bi sürü kişi "gidici" gözüyle bakarken, neden Euro'ya peglemiş ki, dolar dururken! Tamam AB ile ekonomik ilişkileri daha fazla ama eğer Euro gidici ise, bunu bile bile yapılacak hareket mi? Yoksa "gidici" olduğu mu abartılıyor?

Ayrıca hani esnek döviz kuru her derdin devası idi, kutsaldı. İsviçre'nin bu yaptığı caiz midir, Neoklasik iktisatın kitabında? Bu gidişle, 20. yy hakim iktisat teorisinin tabularına aykırı daha çok hareket göreceğiz gibi görünüyor. Şu ekonomi bilimi hakikaten ilginç bir dönemden geçiyor. "Güvenli liman" diye dolar ve eurodan kaçanlar CHF'ye sığınıyordu. Şimdi onun da sahibi "1.20 kuru korumak için ne gerekirse yapıcam" diyor. Herşeyin kağıttan üretildii bir ortamda iddialı bir laf! Değerlerin kağıt üzerine yazarak "yaratılabildiği" bir ekonomik sistemde "piyasa"lar sever bu tür lafları yedirmeyi. İzleyelim!

Darısı USD/EUR başına!

Henüz bu çok uzak görünüyor. Zira her gün global piyasalarda triyonlarlarca dolar işlem yapılıyor bu pariteler üzerine. Birileri batarken sınırlı sayıda birileri köşe oluyor. Ama bu seviyede dalgalanmalara uzun süre zavallı dünya ekonomisinin dayanması mümkün değil. Bakalım ne zaman göreceğiz, USD/EUR sabitleme çalışmalarını.

Nitekim USD/EUR sabitliği, Robert Mundell'in global piyasaların istikrarı için son yıllarda defalarca dile getirdiği bir durum. Belki sonund aklı selim galip gelir. ama o zamana kadar çok canların/ekonomilerin yanması gerekecek anlaşılan...

ILO: "Ücret artışı oluyor ama deflasyon riski berdevam"

2011-09-06T11:03:00.004+03:00

Kaynak: Reuters.com

Reuters'de aylar önce geçmiş bir haber yeni dikkatimi çekti. Yazı şu:

Wage growth recovering, deflation risk remains - ILO
Wed Dec 15, 2010 10:21am EST
* Global real wage growth in 2009 only 1.6 pct

Yukarıdaki haritanın da eklendiği sözkonusu haberde özetle; Birleşmiş Milletler (UN) Çalışma Teşkilatı'nın (ILO) yayınladığı bir rapora göre, ücretlerde iyileşme varmış ama hala birçok ülke için deflasyon riski devam ediyormuş.

İktisadi hastalıkların sadece enflasyon ya da deflasyndan ibaret olduğunu düşünmeyenler için, iktisatta bu durumun bir adı var aslında: STAGFLASYON!

Raporda, resesyonun, sadece işini kaybeden milyonlar için kötü olmadığını, işini kaybetmese de alımgücü gerileyen çalışan kesim için de kötü olduğu belirtiliyormuş. İşte stagflasyonun en kötü tarafı bu. Bir tarafta işini kaybedenler artarken, iş sahibi olanlar bile fakirleşirler.

Her ne kadar mainstream medya ve kanaat önderleri nezdinde henüz bu kelime tabu olsa da, fiiliyatta adım adım yaklaşıyoruz. Malesef!

JPMorganChase, BofA'yı 1 hafta içinde satın alabilirmiş

2011-08-25T17:11:00.009+03:00

Birkaç gündür, ABD'nin en büyük bankası Bank of America (BofA)'nın acilen 200 milyar dolarcık paraya ihtiyacı olduğu, rakibi JPMorgan Chase'in BofA'yı satın alabileceği konuşuluyor.

İlave olarak bugün de Warren Buffet'in BofA'ya "iyi yönetildiği için" 5 milyar dolarlık bir yatırım yapabileceği haberi duyuldu piyasada. Anlaşılan BofA'nın yüzünü artık makyaj kurtarmıyor. Birilerinin koltuk değneği uzatabileceği haberleri ile gaz vermeye çalışıyorlar.

BofA, son yılların moda ifadesi ile TBTF, yani batırılamayacak kadar büyük bir banka kabul ediliyor. Zaten son günlerdeki destek açıklamaları hep bu nedenle. Sonuçta JPMorganChase ile birleşerek ömrünü tamamlayacaktır. Anlaşılan, o tarih yaklaşmış. Muhtemelen daha sonra (ben max. 2 yıl diyorum!) JPMorganChaseBofA da başka bir banka ile birleşecektir.

ABD'de şirket birleşmeleri bize göre daha yaygındır. Hatta bu konuda bir enstitü dahi kurmuşlar (Bkz. Institute of Mergers, Acquisitions and Alliances, IMAA). Özellikle bankalarda çok yaygın bu birleşmeler. ABD'de 1930'lardan beri yapılan banka birleşmeleri listesi incelendiğinde ne demek istediğim daha iyi anlaşılabilir. ABD'de 1929 Buhranından itibaren bugüne kadar 159 kez banka birleşmesi yaşanmış. JPMorganChase'in birleşmeleri de tam 35 tane! Mesela, 2000 yılında Chase Manhattan JPMorgan ile birleşerek bugünkü unvanı oluşturmuş. En son 2008 yılında BearStearns ve Washington Mutual da JPMorganChase bünyesine katılmış ancak bunlar unvana eklenecek kadar önemli bulunmamış. Yoksa şimdiki unvanı en azından JPMorganChaseBearStearsnWashingtonMutual gibi bi şey olurdu! FirstOne, Chemical Bank, First Chicago, NBD, Manufacturers Hanover Trust, New York Trust gibi bankaları saymıyorum bile. Hiç değinmediğim diğerleriyle birlikte hepsi şu an JPMorganChase bünyesinde. Buna şimdi bir de BofA katılacakmış.

BofA'nın geçmişteki birleşmeleri ise JPMorganChase'den da fazla, tam 43 tane! Hatırlanacağı üzere en son 2008 Lehman Krizi döneminde MerrillLynch, ondan bir sene önce de USTrust katılmıştı BofA bünyesine. Ondan önce de LaSalle, FleetBoston, SummitBancorp, StandardFederal, BankAmerica, NationsBank gibi 40'tan fazla birleşme sonuçta bugün BofA dediğimiz bankayı yaratmış. Şimdi bu ikisi de birleştiğinde, geçmişteki 78 müteveffa bankanın toplamı olacak.

Soru şu: bu birleşme ABD ve dünya ekonomisi için iyi mi olacak? ABD'de bankaların TBTF olmalarının yarattığı sıkıntılar giderek daha fazla tartışılırken, eski politikaya devam edip daha da büyük bi tanesini yaratmak mantıklı mı? (Rekabet Kurulu izninden endişe etmeye gerek yok, zira bugünkü yapı bile rekabete yeterince aykırı aslında!) Böylece BofA'nın bugün batması engellenmiş olacak ama sorun çözülmüş olacak mı? Bu şekilde BofA kurtulmuş mu olacak, yoksa sorun halının altına atılan pislikler nedeniyle yarın daha büyük bir şekilde mi ortaya çıkacak? Zira halının da pislikleri gizleme kapasitesi sınırlı. Sonunda halının altı pislikleri örtemeye yetmeyebilir!

İki kötüyü birleştirmek, kolay çözümmüş gibi Lehman'dan beri bu ABD'de bir trend haline geldi. "Gidici" hale gelen banka hemen başka bir banka ile birleştiriliyor. hemen her hafta batan küçük bankalarda da bu yapılıyor. Mesela ABD'de sadece geçen hafta (19 Ağustos 2011) üç yerel banka daha battı ama artık bu konu haber dahi olmuyor! Onlar da daha büyük bir bankaya devredilerek tasfiye ediliyor. Ama onların batıkları sadece milyon dolar seviyesinde ve devralan daha büyük banka için bu rakamlar ciddi risk değil. Ama JPMorganChase ve BofA gibi büyüklüklerden bahsederken, aynı modeli düşünmek biraz zor. Zira BofA dev ve JPM'nin kendi durumu da o devi kaldırabilecek durumda değil. İleride görürüz. Zaten anlaşılan ABD hükümeti bu yeni bankaya acilen 100 milyar dolar kredi verecekmiş. Anlaşılan, "bi şekilde" para vermek istiyorlar ama batacağı kesin olan bi yere durup dururken para kaptırmış olmamak için, önce birleşin, sonra para verelim demeye getiriyorlar! Sadece Lehman'a yapılmadı o kıyak. O da snobluğunun cezasını çekti sanırım.

Ancak, hali hazırda ABD bankalarının hemen hemen hiç birisi "sağlam" olmadığına göre, çözüm niyetine bu yaklaşım devam ederse, yavaş yavaş tüm ABD bankalarının tek banka çatısı altında toplanması gerekmeyecek mi? Bu gidişle sonuçta;

"JPMorganChaseBofAMerrillGoldmanCitiBankofNYMellonWellFargoPNC"
gibi bir banka kurulmuş olacak ABD'de. Böylece, TBTF bankalar sisteme zarar vermeden teker teker tasfiye edilmiş olacak ama, sonuçta elde kalan ne yapılacak? Bu sefer de yaşatılamayacak kadar zombi (Too-Zombie-to-Survive, TZTS) başka ve daha tehlikeli bir yaratık üretilmiş olacak! Sonuçta, sektörün en büyük oyuncularından biri battığı için sarsılmasın diye uğraşılan sistem, sadece tek banka battığı için tümden çökecek!

Bu yapılan, domino etkisini engellemenin Amerikanvari yolu! Sonunda (sadece tek taş kalacağıiçin!) domino etkisi olamayacak. Ama sadece o tek taşın yıkılması sistemin yıkılması anlamına gelecek! Bu yöntemi tercih edenler domino etkisini engellemiş olabilirler ama mukadderatı, çöküşü engellemiş olmuyorlar, sadece geciktiriyorlar. Bu geciktirmenin bedeli de, maliyeti yükseltmek olacaktır.

Şu an JPMorganChase ile BofA'yı birleştirerek yapılmaya çalışılan, iki kötüden bir iyi (double negative’den pozitive) yaratma ümidi! İki çürük elmadan tek sağlam elma çıkar mı? Ya da iki küçük elmas (elmas bile olsa!) tek büyük elmas eder mi?

Aynı durum 2001 krizinde TR'de de yaşanmıştı. O dönem bankacılık otoritesi bazı zayıf bankaların birleşmesine izin vermiş (mesela Garanti, Osmanlı Körfez) ama bazılarına izin vermemişti.

Mesela Çukurova grubu YKB ile Pamukbank'ı birleştirmek istemiş ama idari otorite “iki kötüden bir iyi çıkmaz” diyerek bu birleşmeye sıcak bakmamış ve sonuçta Pamukbank batmış, YKB de Koç-İtalyan grubuna satılmıştı.

Bakalım JPMorgan Chase’in BOA’yı satın alması ikisini de kurtarmaya yetecek mi? Biraz daha bekleyip görelim!

Batırılamayacak kadar büyük (TBTF) bankaları birleştirip, yaşatılamayacak kadar batık (TZTS) ve absürd bir yapıya sokmak da kapitalizme Amerikalıların katkısı olarak tarihe geçecektir.

Altından daha iyi iki yatırım aracı

2011-08-23T18:14:00.004+03:00

Bu blogda iki yıl öncesinden beri altın altın diye yazmış biri olarak, bugünlerde altın peşine takılanları izlemek pek eğlenceli. Gerçi iki yılda sadece iki kat arttı diye şimdiden lale soğanı balonu benzetmesi yapmaya başlayanlar var. Aslında bu bile daha yolunun çok uzun olduğunun göstergesi. Hele durun bakalım, daha karpuz kesilecek altında!

Kimse altını ciddiye almazken altından bahsetmiş bi kişi olarak, bugün artık altın değil, "altından daha iyi (hem de bir değil,) iki alternatiften bahsetmek istiyorum.

İlki, altının komşusu gümüş. Nedeni de basit: Tarih boyunca altın/gümüş paritesi 1:15 civarında seyretmiş. Hala 40 civarında. Bu rasyo önümüzdeki dönemde 40'ın altına inecek ve hatta 15'e yakınsayacaktır. Özetle, bugün 40 gram gümüş verilerek 1 gram altın satın alınabiliyor. Gelecekte ise 20 gram gümüş verilerek 1 gram altın alınabilecek. Öyleyse, bugün 1 gram altın almak yerine 40 gram gümüş almak daha mantıklıdır. Zira gelecekte o 40 gram gümüş ile 2 gram altın alınabilecektir!

İkincisi: tarım arazisi! Altın kağıt paraya göre neden daha iyidir? Çünkü kağıt para miktarı kolayca artırılabilir, altın miktarı ise artırılamaz. Ayrıca kağıt para kolayca yok olur (yanar, yırtılır), ama altın yok olmaz. (Bütün bu duruma rağmen hala kağıt paraya itibar edenleri anlamak mümkün değil benim için!)

Ama altın da yenmez! Altının kağıt paraya karşı olan üstüklerinin tamamı, tarım toprağında da vardır. Onun da miktarı artırılamaz, hatta (şehirleşme ve sanayileşme nedeniyle) sürekli azalır (belki ormanlar yakılarak elde edilebilir ama onun da maliyeti vardır! Kaldı ki dünyanın yüzölçümü belirli. Milyonlarca yıldan beri sabit. Fakat o sabit toprak parçası üzerinde yaşayan ve giderek daha fütursuzca tüketen insanoğlu sayısı ise sürekli artmakta). Buna karşılık, yok olmayan tarım toprağının kalitesi erozyon nedeniyle düşmekte.

Ayrıca tarım toprağının altın karşısında önemli bir üstünlüğü vardır: altın insanoğlunun karnını doyurmaz ama toprak karın doyuran ürünlerin yetişmesini sağlar. Dolayısıyla tarım toprağı bugünlerde en dalgalı taraflarını tecrübe ettiğimiz finansal terör çağında fazla ciddiye alınmasa da yakın gelecekte mecburen daha fazla ciddiye alınacaktır.

Bu konuda ufak ufak haberler de görünmeye başladı. Mesela;

What's More Reliable Than Gold In An Economic Crisis?

Taşı toprağı altın!
Dünyadaki yatırım çılgınlığı Türkiye'yi de etkisi altına aldı

Bugünlerde "biz şehirliyiz. tarım alt kültürlerin işi. Biz toprağı ne yapalım?" diyenleri bi kaç yıl sonra görürüz. O tipler bugün altına saldırdıkları gibi, o dönem geldiğinde de toprağa saldıracaklarına bahse girebilirim!

Edit (24 Ağustos 2011):

Bugün itibarıyla Türkiye'de, dönümü 1.000 TL (yani netrekaresi 1 TL)'ye tarım toprağı satın alınabiliyor. İsteyen http://www.sahibinden.com/ 'dan bakabilir. Düşünebiliyor musunuz, İstanbul'da birçok yerde 1 çay bile içilemeyen fiyata yeryüzünde dikili bir ağaca sahip olmayı sağlayan 1 m2 toprak satın alınabiliyor. Ya da şöyle diyeyim: Türkiye'de asgari ücret düşük deniyor ama o düşük asgari ücretle bile hala Türkiye'nin birçok yerinde 1 dönüm tarım toprağı alınabiliyor İnanmayan Çanakkale, Afyon, Burdur civarında dolaşsın. Hatta Trakya'da bile dönümü 1500, 2000 liraya tarım toprağı hala var. Daha doğuya gitmeye gerek bile yok!

İddiam şu: Birkaç yıl sonra, "daha birkaç sene önce dönümü 1.000 liraya toprak vardı. Almadık o zamanlar, halt etmişiz" lafları sıklıkla ve pişmanlıkla tekrar edilecek.

Marc Faber'in lafını daha önce blogda bi yerlere yazmıştım, gelecekte Wall Street'tekiler traktöre, çiftçiler Lamborghini'ye binecek demişti. Keza, Wall Street'tekiler içini, hemen Iowa'lı bi çiftçinin kızıyla evlenme ve toprak işlemeyi öğrenme gibi önerileri de vardı.

Acelemiz yok, yaşayıp göreceğiz!

Bu arada şehirli dostlar, "biz topraktan ne anlarız, ne yapacağız ki onu?" diyebilirler. Cevabım şudur: altın aldığınızda ne yapıyorsunuz? Sırf altın aldınız diye ilave bir şey yapmak gerekiyor mu? Bi yere atıp unutuyorsunuz. Toprağı da alın ve unutun. bırakın oradaki köylü, eski işlesin, zaten işlediği için zarar edecek! Vakti gelince yapacak şey bulursunuz!

"Piyasalar Yanlış Yapar mı?"

2011-08-23T12:39:00.005+03:00

Kaynak: HT Gazete 14 Ağustos 2011

Vaktiyle "IMF Gözcüsü" namıyla ma'ruf köşe yazarımızın geçen haftaki bir yazısı daha okuduğum anda irrite etmişti. Bi sürü şey yazmak geçmişti içimden o sırada ama tembellik izin vermemişti. Başka bir vesileyle yine o piyasa şövenizmi konusu gündeme gelince, bu defa tembelliği bırakıp yazayım dedim.

20. yüzyılda (özellikle son 20-30 yılında) ekonomi okuyanlar çok şanssız tipler aslında. Kendimden biliyorum! Neoklasiklerin ayakları yere basmayan teorilerini, sanki yegane doğruymuş, adeta Allah kelamıymış gibi ezber etmek zorunda kaldık. Bazıları tabi ki o teorileri ezberlemekte daha başarılıydılar. Bizim gibiler, kolay ikna olmayan ya da genetik muhalif tipler, neoklasiklerin teorilerinin temel dayanağı olan varsayımları önkoşulsuz kabul etmekte zorlandılar. Bu tür sıkıntı yaratan varsayımların başında da insanoğlunun rasyonel yaratıklar olduğu varsayımı ile birlikte, piyasaların etkin (efficent) olduğu efsanesi gelir. Her ne kadar piyasaların efficient olmadığını gösteren ampirik çalışmalar bolca bulunsa da, halk ağzında bu teori hala prim yapabilmektedir.

Kumcu üstadımız, 20. yüzyıl hakim iktisadi ideolojisinin yılmaz savunucularından biri olarak, piyasaların yanlış yapamayacağı (hatta yapabilemeyeceği), hükümetlerin ise her zaman yanlış yapacağı ezberini tekrar ediyor. Hatta, "piyasalar yanlış yapıyor" cümlesinin sarfına dahi tahammül edemediği için bu yazıyı kaleme alma ihtiyacı hissetmiş. Ona göre bu isabetsiz cümlenin sarf edilme nedeni, (piyasanın yanlış yapması değil,) "piyasaların oluşturduğu (ilahi!) dengenin bu "iftira"yı atanların işine gelmemesiymiş.

Yazarımız, piyasaların yanlış yapmasının mümkün olmamasının gerekçesi olarak;

"Piyasa denen olgu, milyonlarca, hatta milyarlarca ekonomik birimin bir
araya geldiği alışveriş ortamıdır."

tanımını yaparak, bu kadar çok kişinin birden yanlış yapıyor olması mümkün değil demeye getiriyor. Oysa bu cümlenin ibretlik başka bir versiyonu, "milyonlarca sinek yanılııyor olamaz, siz de b.k yiyin" şeklinde değil midir?

Piyasaların etkinliği safsatasında şu (niteliğe bakmadan) kuru kalabalığa (niceliğe) önem atfetme konusunda yapılan varsayım hatası kritiktir. Bu noktada Nesim Nicholas Talib'in Siyah Kuğu kitabındaki açıklamalarını hatırlamamak mümkün değil.

Siyah Kuğu'daki aforizmalara dalmadan, Neoklasik iktisada tapanların dahî anlayabileceği basitlikte anlatmak için şöyle ifade edeyim, meşhur büyük sayılar kuralının neden piyasaları hatadan vareste kılmadığını.

Matematikte bazı sayılar aritmeik artar, bazıları geometrik. Ya da bazı soruların cevabı evet (bilgisayardaki 1) veya hayır (bilgisayardaki 0) şeklinde verilebilir, fakat bazı soruların cevabı, 1 veya 0 olabileceği gibi, 1 trilyon, 100 trilyon gibi rakamlar da olabilir. Örneğin, "cebinde paran var mı?" sorusunun cevabı evet veya hayır olabilir. Ama "kaç paran var?" sorusunun cevabı, hiç (sıfır) olabileceği gibi, Bill Gates gibi 50 milyar dolar, ya da Hedge fund yöneticilerinin yönettiği portföyler dikkate alındığında trilyon dolarlar olabilir. Her iki cevap da tek sorunun, hatta aynı sorunun cevabıdır ama birbirinden oldukça farklıdır! İşte zurnanın "zırt" dediği, neoklasik iktisat hayranlarının ise dikkat etmediği nokta tam da burasıdır. Eğer piyasadaki "milyonlarca hatta milyarlarca ekonomik birim"in büyüklükleri homojen ise (mesela her birinin yaklaşık olarak 1000-TL portföyü varsa), ve büyüklüklerin standart sapması çok büyük değilse (mesela herkesin portföy büyüklüğü 1000-10.000 TL arasında değişiyorsa)i, öyle bir piyasanın etkin bir piyasa olabilme ihtimali vardır (Sadece buna bakarak "etkin"dir demek mümkün değil, sadece ön koşullardan biri mevcut denebilir). Ama bir piyasada hem "üj-bej liralık" portföyler, hem de iki üç basamaklı milyar dolarlık portföyler birlikte varsa, öyle bir piyasada kafa sayısının hiç bir anlamı yoktur. Zira, büyük paraya sahip tek kişi (sadece bir tane kafası olmasına rağmen!) milyonlarca küçük kişinin (toplamda milyonlarca kafa sözkonusu olmasına rağmen) yaptığının aksi yöne piyasayı götürebilir.

Mesela, şu an ABD'deki borsa işlemlerinin %70'inin (bazılarına göre %80) "makine"ler tarafından yapılmaktadır. Peki piyasada "makine" sahibi "ekonomik birim" sayısı kaç tane? Çok büyük ölçekte algoritmik trading yapabilen banka sayısı acaba iki elin parmaklarını bulur mu? O durumda, bir piyasada eğer sayıları 10'u dahi bulmayan dev bankalar (ki sayıları gittikçe azalıyor, bugünlerde JPMorgan Chase'in BOA'yı devralacağı konuşuyor, anlamı, iki makine bile teke düşecek!) borsadaki işlemlerin %70'İni yapıyorsa, geriye kalan milyıonlar sadece %30 yapıyorsa, o piyasada "tek kişinin kararı piyasaları etkileyemez" deme naifliğini devam ettirme imkanı var mıdır?

Her şeye rağmen hala tek "ekonomik birim" piyasayı etkileyemez deme iddiasını sürdürenler varsa o zaman too-big-to-fail (TBTF) kavramının niye ABD'de FED ve hükümetin ödünü koparmaya devam ettiğini nasıl açıklarsınız? Eğer tek "ekonomik birim" piyasaları yönlendiremiyorsa, bırakınız batsınlar efendim! Neden zombilerin ayak altında dolaşmasına izin veriyorsunuz? Hele hele iki zombiyi birleştirip daha korkunç yeni zombiler yaratmaya çalışıyorsunuz? Sadece TBTF kavramı bile, etkin piyasa romantiklerinin çenesini kapatmaya yeter, objektif düşünüldüğünde.

Romantik iktisatçılar, tek kişinin piyasayı yönlendiremeyeceği varsayımıyla (adeta seçimlerdeki gibi piyasada herkesin bir tek oy hakkı olduğu sanısıyla) toplam sayıya itibar ederler. Asgari ücretinden biriktirdiği bir kaç bin lira ile zengin olma hayali kurup piyasada işlem yapan bir işçi ile, Warren Buffet'in ya da Soros'un piyasayı etkileme gücünün eşit olduğunu varsayarlar. Bu varsayımın saçmalığını piyasayı ucundan kıyısından takip eden herkes bilir. Hala ikna olmayanlar için de MKK'nın yayınladığı yayınladığı yatırımcı profili istatistikleri vardır. İMKB'de "1 milyon yatırımcı"dan bahsedilir ama bunların kaç tanesinin kaç parası vardır? MKK'nın Aylık İstatiki Veriler Tablosunda yer alan istatistiklerden "Yatırımcı Bazında Portföy" ve "Dilimlere Göre Portföy" büyüklükleri, o çarpıcı ibretlik bilgiler sağlamaktadır.

Örneğin, bizim borsada "1 milyon yatırımcı var" denir, söyleyenin pozisyonuna göre bazen övünmek, bazen de toplam 70 milyon nüfusa nazaran yetersizliğini vurgulamak için. Temmuz 2011 itibarıyla, bu "1 milyon yatırımcı"dan 120.340 kişinin portföyündeki para miktarı 1 TL'nin altındaymış! (evet evet, kısaltma yok, "yazıyla Bir Türk Lirası!"). Tam 371.117 yatırımcının hesabındaki para miktarı da "2 Türk Lirası ile 100 Türk Lirası" arasındaymış! Diğer bir ifadeyle, bizim "1 milyon yatırımcı"nın yaklaşık yarısının hesabındaki para miktarı 100 lira bile değil! Tam olarak 491.457 kişinin hesaplarındaki paraların hepsinin toplamı 7 milyon lira tutmuyor (tam olarak 6.910 bin lira) iken, hesabındaki para 1 milyon TL'nin üstünde olan sadece 3.037 kişinin portföy büyüklüğü toplamı ise 19 milyar 300 milyon Türk lirasıdır.

Şimdi böyle bir piyasada, yarım milyon kişi mi yönlendirme gücüne sahiptir, yoksa o üç bin kişi mi? Ya da böyle bir piyasada "bir milyon ekonomik birim var" diyerek "piyasalar ne yaparsa doğru yapar" sonucuna varmanın imkanı var mıdır?

Nesim Talib, Siyah Kuğu'nun 14. bölümünde iki ülkeden bahseder, Vasatistan (Mediocristan) ve Aşıristan.(Extremistan) Bu iki ülkedeki rakamların karakteristiği farklıdır. Birindeki sayılar 0-1 veya evet-hayır gibidir. Orada kafa sayısı önemlidir. Diğerinde ise neredeyse sonsuzdur. Burada basitleştirmeye çalıştığım anlatımın orijinalini, meraklısı oradan okuyabilir.

Sorun fiyatlarda değil, "para"da!

2011-08-22T18:21:00.003+03:00

Bu blogda anlatmaya çalıştığım şey, şu an dünyada ekonomik krizin gerekçesi olarak sayılan şeylerin çoğunun esasen önemsiz, detay meseleler olduğu, asıl sorunun Amerikan doları olduğu. Ağaçlara bakarken ormanı göremeyenler, verimsiz arazilerde zamanlarını ve enerjilerini tüketiyorlar. Dolar sorunu çözülmedikçe ne bu kriz biter, ne de çözüm diye ileri sürülenlerin anlamlı bir etkisi olur.

ABD'de yaratıcı ve zeki olduğu anlaşılan bir benzincide çekilen yukarıdaki fotoğraf, anlatmak istediğimi gayet güzel bir şekilde ifade ediyor. Fotoğraftaki yazıda amcam özetle; tamam, ben size benzini 20 centten satmaya razıyım. Ama siz de bana bugünün dolarını değil, 1964 öncesinda, basılmış 10 cent, 25 cent, 50 cent veya 1 dolarlık madeni paraları verin diyor!

Neden 1964 öncesi de şimdikler değil? Onun cevabını da daha önceki bi kaç yazıda vermiştim.

Mesela:

En sağlam Amerikan parası: nickel ve cent!

Aaa, ABD madeni paralarını da değiştiriyormuş. Hayret! (Ben daha geçen sene demedim mi İbrahim?)

Özetle, ABD madeni paralarının içeriği dolar değer kaybettikçe değiştiriliyor. Ancak bugün itibarıyla bazı madeni paraları basarak ABD Darphanesi zarar ediyor! O nedenle yakında yeni madeni paraların gündeme gemesi kaçınılmaz. Artık nasıl pazarlanacak bu değişim gereği, göreceğiz.

Daha önce belirttiğim üzere, ABD madeni paralarının günlük değerlerini gösteren web siteleri var. Mesela www.coinflation.com

Kağıt para için gerek yok, onu zaten başta altın ve gümüş olmak üzere, tüm emtia fiyatlarından her gün görüyoruz! Kaldı ki, itibari kağıt paranın kendisinin zaten hiçbir değeri yok ki!

Yukarıdaki fotoğraf için çok şey söylenebilir. Hatta tartışmaya referans olarak bu resmi alıp uzun uzun çok daha anlamlı kriz muhabbetleri yapılabilir. Şimdilik sadece not düşüyorum. Gerektiğinde referans olarak hatırlanmak üzere...

Buldum! ABD ve halen AAA'ya sahip ülkelerin notu korunabilir!

2011-08-15T12:20:00.003+03:00

Geçen hafta, ABD'nin şimdiye kadar AAA olan uzun vadeli kredi notunun S&P tarafından AA+'ya indirilmesinin tartışmalarıyla geçti. Çok eğlenceli günlerden geçiyoruz, çok! Kraldan çok kralcılar ve "Amerika'ya bi şey olmaz abicim"cilerin söyledikleri, bu tartışmaları ibretlik hale getiriyor. Şimdiye kadar TR başta "öteki" görülen bazı ülkelere keyfi düşük notlar verirken üzerine toz kondurulmayan rating firmaları, şimdi birisi ABD'nin notunu indirince yerin dibine batırılıyor. Bence de bazı ratingciler yerin dibini hakeden işler yapıyorlar ama sadece bugün mü? Hani derler ya dinime küfreden bari müslüman olsa...

Neyse efendim, ben ABD ve sırada diken üstünde bekleyen başta Fransa olmak üzere, henüz AAA notuna sahip tüm "Batılı" ülkelerin derdine derman olabilecek bir çözümü buldum. Önerdiğim çözüm sayesinde bugün AAA notuna sahip ülkeler, ekonomik olarak istedikleri kadar saçmalasalar da, hatta iflas etseler de AAA notlarını ilelebet koruyabilirler. Önerim gayet basit: rating firmalarının not sistemleri değiştirilsin, en yüksek not AAA değil de örneğin şimdilik 5A (AAAAA) olsun, Migros gibi! Böylece hala AAA notuna sahip ülkeler de vasat bir perfomans ile o çok önem verdikeleri ve kaybetmemek için her tür numarayı çevidkleri AAA notuna sahip olmaya devam edebilirler!

Tabi bu çözüm de ancak bi süre idare edebilecektir. Bi kaç yıla kalmadan bu "20. yüzyılın dev ama 21. yüzyılın cüce ülkeleri" için 5A üzerinden 3A da fazla yüksek kalacaktır. O zaman da en üst not, örneğin 10A (AAAAAAAAAA) olarak güncellenir ve bu ülkeler AAA notlarını korumaya yine devam ederler!

Mevcut trendin devamı halinde, bir süre sonra 10A üzerinden 3A da muhakkak yetersiz kalacaktır (Bkz. Yunanistan). Demokrasilerde çare, insanoğlunda numara bitmez. O zaman da 20A, 50A, 100A şeklinde devam edebilir. Hatta rakamlar fazla büyüdüğü zaman da (aynen paradan sıfır atılması gibi) 100A = 1B şeklinde bir tanım yapılıp, sonraki notlar B üzerinden verilebilir. Tabi, söylemeye bile gerek yok ki, bugün itibariyle AAA notuna sahip ülkeler o notlarını koruyacaktır!

Enflasyon sadece itibari milli paralar istismar edildiğinde (karşılıksız basıldığında) mı olur sanıyorsunuz? Görüldüğü üzere, istismar edildiği zaman itibari milli notlarda da olur!

Şu buluşumun patentini mi alsam acaba?

"Altında yaşanan çıkış Bernanke’yi sevindir"miş!

2011-08-11T17:59:00.004+03:00

Dün HT Ekonomi'de okuduğum bir haber, daha başlığını okurken "Nası yani?" diye düşündürdü, içeriğini okuktan sonra da "yuh!" dedirtti.

Bu nedenle, haberin ekran görüntüsünü buraya koymayı tercih ettim. İbretlik olduğu için kayda geçmeli bence.

habere göre, altın değerlendiği için, kasasındaki altının stok değeri yükselmiş!

ABD'nin var olduğunu iddia ettiği ama tüm ısrarlara rağmen kimseye göstermediği, bu nedenle giderek şehir efsanesi halini alan 8 bin ton altının değeri, son fiyat artışıyla 35 milyar dolar yükselmiş. Bernanke de bu habere pek sevinmiş.

neresinden tutsam ki?

Birincisi, 35 milyar dolar ABD gibi bir fil için ne ki? ABD Hazinesinin sadece bu ay (Ağustos 2011) yapması gereken tahvil itfaları 200 küsur milyar dolar! ABD hükümetinin sadece bir yıllık bütçe açığı 1 trilyon dolar! Sadece QE1 ve QE2 pompasıyla batık bankalara hediye edilen para yaklaşık 2 trilyon dolar. ABD Posta İdaresinin bu yılın sadece ilk altı aylık döneminde ettiği zarar yakşaık 4 trilyon dolar (Fennie, Fredie ya da toplam sayısının 30'dan fazla olduğu söylenen California gibi batık eyaletlerin batık rakamlarını saymıyorum. Zaten o batıkları saymak isteyen de sayamıyor!)

Böyle rakamların sözkonusu olduğu bir ortamda 35 milyar dolar-cık nedir ki? Hazinesi 15 trilyon dolar borçlu bir ülkenin dişinin kovuğunu doldurmaz.

İkincisi, asıl önemli olan nokta, altıın yükselme nedeni. Bu haberi yazan arkadaş dışında hemen herkes takdir eder ki, altının yükselmesinin nedeni, Bernanke'nin başarısızlığıdır. Dünya dolara daha fazla güvenmediği için, fırsat buldukça altına kaçmaktadır. Diğer bir ifadeyle altın, Bernanke'nin yönettiği dolar değer kaybettiği için değerlenmektedir! Bu açıdan bakıldığında da "iyi ki altın arttı da portföydeki altınlardan para kazandık" diye sevinen merkez bankası başkanı, kredi kartıyla yaptığı harcama sonucu bonus kazandığına sevinen bilinçsiz (genelde kadın) tüketici gibidir. Evet harcama bedelinin %1-2'si kadar bonus kazanmış olabilir, ama kredi kartı ekstresi fatura bedelinin %100'ü kadar büyümüştür!

Dolar "dandik para" istikametinde devam ettikçe, dolardan kaçış eğilimi ve bu nedenle altının fiyat artışı daha da artarak devam edecektir. Dolayısıyla bu haberdeki mantıkla Bernanke daha çoook sevinecektir!

"Başçı: Asıl risk deflasyon" demiş. Hayır: STAGFLASYON

2011-08-11T14:46:00.003+03:00

Bloomberge'e konuşan TCMB Başkanı Başçı, "ekonomi önündeki asıl engelin enflasyon değil, deflasyon" olduğunu söylemiş.

Söyledikleri kısmen doğru. Ya da gözü kapalı insanların el yordamıyla file dokunarak yaptıkları tahmin kadar doğru. Zira mevcut konjonktürde karşılıksız paralar (kağıt oldukları için de kolayca) havada uçuşurken ve karşılıksız para basma politikasının devamının gelmesi de kaçınılmaz iken, sorunun sadece deflasyon olarak kalması mümkün değil. Malesef!

Başçı'nın sorun deflasyon demesi, gözü kapalı birinin filin sadece hortumuna dokunarak "bu bir yılan" teşhisi koyması kadar isabetli. Sadece filin ayaklarına dokunan birinin de "bu bir ağaç" demesi gibi.

Peki gerçek kaçınılmaz akıbet ne? Enflasyon ve deflasyonun birlikte bulunduğu durum: STAGFLASYON!

Gerekçesi basit: Başçı'nın "sorun deflasyon" derken kastettiği sorunlar ile AB ve ABD MB'larının fütursuzca karşılıksız para basmasının yaratacağı enflasyon toplanınca, sonuç. STAGFLASYON çıkıyor!

Başçı'nın sözlerini ben "deflasyon, enflasyondan daha kötü bir hastalıktır" anlamında yorumladım. Bu bakımdan haklı. Bizim yıllarca yaşadığımız enflasyon, iktisadi hastlıkların en basit ve en az acılı olanıdır. Deflasyon, enflasyondan daha kötü ve tedavisi daha zor bir iktisadi hastalıktır. Stagflasyon ise, her ikisinden de daha kötüdür. Temenni ettiğim için değil, ama korkarım önümüzdeki durum stagflasyondur. Ancak semptomların sadece bir kısmı dikkate alındığında, enflasyon veya deflasyon gibi hatalı teşhis durumları ortaya çıkmaktadır.

Bekleyip görelim!

Tüm dünya borsaları birden neden düşüyor?

2011-08-09T15:54:00.004+03:00

Geçen haftadan beri global finansal piyasaların hepsinin birden allak bulak olmasına bazı dostlar anlam veremiyor. "Düşen, ABD'nin notu. Bizim borsa neden düşüyor ki?" diye soruyorlar. Sadece borsalar dalgalansa hak verilebilir. Ama altın neredeyse her gün rekor kırıyor, petrol bir günde %15 düşüyor, faizler fırlıyor... Özetle, topyekün bir hareket var!

Eğer bazı veri durumlar dikkate alınırsa, esasen bütün bunlar anlaşılmaz şeyler değil:

1- Tüm dünya borsaları Global Finansal Çetenin kontrolundadır.

2- Global Finansal Çete, FED'in haziran ayında biten QE2'den sonra karşılıksız dolar basmaya devam etmesini istemektedir. ABD hükumeti doğal olarak daha fazla karşılıksız dolar basılmasını istememektedir. Zira mızrağı çuvala sığduırmak gittikçe zorlaşmaktadır. Ancak kendi kişisel menfaatleri karşısında değil dünyanın geri kalanının (ROW) menfaatleri, ABD'nin milli menfaatlerini dahi önemsemeyen bu tipler için, hayat-memat meselesi olan ucuz paraya ulaşmak için, gereken her şey caizdir.

İddiam şu: global piyasalardaki bu çalkantı, FED'i "QE3"e ikna etmek için global finansal çetenin bir şantajıdır.

Peki ne zamana kadar devam eder? cevabı basit: QE3 kararı alınıncaya kadar tabi ki!

Önümüzdeki haftalarda izleyip görelim!

Nitekim global finansal çetenin bir numaralı adamı Greenspan, "sorunları aşmakiçin FED'in para basması lazım" demeye başlamış bile. Bu şahsı Global finansal çete Maestro falan diye pohpohluyor ama, bu yaşta, bu halde hala bunları söyediğine göre, muhtemelen sonraki nesiller onu "20. yyın John Law'u olarak "takdirle" anacak!...

Global finansal çete yok, etkin piyaalar teoremi geçerli diye düşünen Polyanna'lar hala varsa, onlara da herhangi bir açıklama yapmak yerine, biraz daha sabretmelerini tavsiye ederim ancak... Bugünkü algılamalarımızın önümüzdeki yıllarda ne kadar değiştiğini görmek çok ilginç olacak.

S&P ABD'nin Kredi notunu (nihayet!) AA+'ya indirdi!

2011-08-09T13:10:00.005+03:00

Geçen haftadan beri ekonomi dünyasının gündemi, ABD'nin kredi notu. O
konuda biz de ahkam kesmezsek olmaz!

Geçen cuma akşamı Amerikan rating kuruluşu SP ABD'nin uzun vadeli kredi notunu doksan küsur sene sonra ilk kez AAA seviyesinden AA+ seviyesine indirdiğini açıkladı. Zaten bu açıklama öncesinde tüm dünya borsaları inişe geçmişti (tüm dünya SPK'larına iyi iş yükü
çıkar bu işten. Global insider trading!), bu hafta başından beri de piyasalardaki çöküş aynen devam etmekte. Son yıllarda bol keseden basılan karşılıksız dolarlar sayesinde sadece güneşli günlere alışkın olanlar, bugünlerde biraz yağmur görünce şaşkın vaziyetteler. Oysa bu blogda
tarihe not düşmeye çalıştığımız noktalar dikkate alındığında hiç de şaşırtıcı değil son günlerde olanlar. Hatta şunu da çok rahat iddia edebilirim ki, bunlar daha iyi günler! Öyle olmasını istediğim için değil, ama mevcut semptomların işaret ettiği hastalığın sonraki aşamaları kaçınılmaz bir şekilde onu gerektirdiği için...

S&P, ABD'nin kredi notunu indirmeden önce "görünümünü negatife almış"tı zaten. "Ben demiştim" demeyi sevmem (zira Cassandra Sendromu gereği o lafın söylendiği an, acının üçüncü kez yaşandığı zamandır). Ancak bu blogda 19 Nisan 2011'de düştüğüm notta, zaten bu indirimin %100 olduğunu yazmıştım. Hatta beklenenden bile erken oldu!

Standart and Poors dün sürpriz yaparak ABD'nin kredi görünümü negatife çevirmiş. ABD, AAA notuna sahip olanlar içinde, negatif görünümlü tek memleket olmuş!

Dikkatinizi çekerim, herangi bi memleket değil, dünya tarihinin 20. yüzyılına damga vurmuş, halen de rezerv para biriminin sahibi olan ülkenin kredibilitesinden bahsediyoruz.

Bu hareketi farklı yorumlayanlar var. Bazı dostlar, S&P'nin yanlış yaptığını, fil ile pireyi aynı kefeye koyduğunu ve bu nedenle S&P'nin kredibilite kaybedeceğini düşünüyor. Bana göre ise bu hareket, artık mızrak'ın çuvala sığmadığının göstergesi. Yine bana göre, S&P bu konuda öncü olduğu için kredibilite kaybetmez, bilakis kazanır. Zira, er geç diğerleri de aynı hareketi yapacak! S&P, ratingcilerin klasik haraketi olan çok geç kalmayı, ABD konusunda diğerlerine nazaran biraz daha kısa tutmuş oldu.

S&P'nin açıklamasından beri ABD yetkilileri ve kraldan çok kralcıların tepkileri, S&P'nin burnundan getirmiştir bu kararı. Adeta bir dövmedikleri kaldı. Not indirimini geri alması için ümitsizce baskı yapıyorlar. S&P de mahcup bir şekilde, "ABD bütçe açığını azaltırsa, mali dengesini kurarsa, kararı geri almayı düşünürüz" falan demek zorunda kalıyor. Bugünlerde herkes kralın çıplak olduğunu görmek yerine, S&P'ye yüklenmeyi tercih ediyor. Not indirerek S&P'nin itibar kaybettiğini söylüyorlar. Onu zaman gösterecek. Ben yukarıdaki alıntıda koyuya boyadığım ifadenin hala arkasındayım. Ama onun da doğruluğunun teyidi için zaman lazım. (Yine Cassandra Sendromu!)

Eğer S&P'nin bu kararı, gelecek yıl yapılacak Amerikan başkanlık seçimlerinde Obama'yı bitirmeyi planlayanlara destek olma amacı taşımıyorsa (olamaz mı diyorsunuz?), bugünlerde S&P yetkililerinin yerinde olmak istemezdim. Hırsıza neden çaldın diye sorulmayıp, polise neden yakaladın diye kızılmasının acısını bilirim.

Bu not indiriminin fiilen fazla etkisi olmamasına rağmen bu derece sert tepki verilmesinin bir nedeni de, bence, Moody's ve FITCH'in kulağını yol yakınken çekmek için. Bu şekilde onları sindirerek, S&P'nin ardından gitmelerini engellemek giderek daha önemli hale geliyor. Zira, tek rating firmasının verdiği not, yatırım kararlarında yeterli olmuyormuş, en az iki firmanın o notu vermesi gerekiyormuş. Dolayısıyla, Moody's ve FITCH'in notları AAA seviyesinde kaldığı sürece sorun yok. Şu an bütün strateji, bir taraftan S&P'yi itibarsızlaştırırken, diğer taraftan da diğer iki Amerikan rating firmasının not indirmesini engellemek şeklinde görünüyor.

Aslında bu kredi not hikayesi de Batı'nın ne kadar benmerkezci ve dar görüşlü olduğunun yeni bir göstergesi oldu. Zira dünyadaki rating firmaları ABD'nin üç silahşorlarından ibaret değil. Kendilerinden olmayanları adam yerine koymayıp itibarsızlaştırarak sadece kendi borularını öttürmeyi bugüne kadar başardılar ama bundan sonra işleri daha zor. Zira artık güç dengeleri değişiyor.

Mesela, geçen hafta (3 Ağustos 2011 tarihinde) S&P'den önce, Çin'li rating firması Dagong, ABD'nin kredi notunu A+'dan A'ya indirmiş ve görünüm nehatif demişti. (Çinli ratingçi nezdinde ABD'nin itibarı bu indirim öncesinde de AAA değildi!) Bu indirim hakim medyada küçük haberlere konu olsa da üzerinde pek durulmadı. Hatta, bu indirim haberi, "ABD'nin borç tavanı artırılmasına rağmen" ve "Moody's ve FITCH'in AAA'yı teyit etmesine rağmen gelmesi detayları ile birlikte verilerek, klasik itibarsızlaştırma politikası da uygulanmıştı. Hatta bizim yerli medyada bile "Komunist Çin'in rating firması bağımsız olur mu?" sorusuyla birlikte verilerek Amerikan ağzı tercih edilmişti.

Ancak zaman geçtikçe görülecek ki, esasında Çin'li rating firması, yaptığı işte ABD'nin "bağımsız" üç silahşorlarından çok daha başarılı. Zira birkaç yıl sonra geriye dönük yapılacak bir çalışma ile, Çin'li firmanın verdiği notların, ABD'li "bağımsız" ratingçilerin ilerleyen zamanlarda kaçınılmaz bir şekilde vereceği notlara öncü gösterge olduğu ortaya çıkacak. Diğer bir ifade ile, ABD'nin "bağımsız" rating firmaları da her zamanki gibi gecikmeli şekilde Çin'li firmanın verdiği notları verecekler. S&P'nin yaptığı, sadece bu gecikme süresini bu defalık biraz kısaltmaktan ibarettir.

Şimdi merak edilen, AAA ratingini kaybedecek sıradaki batılı ülke hangisi olacak? Fransa'nın AAA derecesinin tehlikede olduğuna ilişkin haberler şimdiden çıkmaya başladı bile. İngiltere de ABD ile her zaman beraber olmuştur. Anglo-Sakson dayanışması gereği, anca beraber, kanca beraber! İzlemeye devam edelim. Çok heyecanlı...

Bu yazıyı da 19 Nisan 2011 tarihli yazının son cümleleri ile bitireyim. S&P'nin %33 ihtimal verdiği durum, sadece üçbuçuk ayda gerçekleştimiş oldu!

S&P %33 ihtimal vermiş downgrade için. El-Erian %50 ihtimal vermiş. Ben %100 diyorum. Şu an yapılan sadece vadeyi uzatmak, mukadderatı geciktirmeye çalışmaktan ibarettir. Ama kadere faydası yoktur! Sadece o arada birileri topu
başkalarının kucağına bırakacak zaman kazanır ve asıl sorumlular kendilerini kurtarmaya çalışırken dünyanın ödeyeceği maliyeti büyütürler. Biz de seyrederiz!
Acıyla...

Edit (17.08.2011): Sabah ofise gelirken NTV Radyo'daki haber aynen şöyleydi: "Kredi derecelendirme kuruluşu Fitch, ABD'nin AAA olan notunu indirmedi" . Artık ABD'nin notunun inmemiş olması haber oluyorsa, bu iş bitmiştir. Hani derler ya, köpeğin adamı ısıması ha-ber değildir ama adamın köpeği ısırması haberdir diye. demek ki artık ABD'nin notunun indirilmemesi haber oluyor. Hayırlı olsun!

ECB İtalyan ve İspanyol tahvillerini alacakmış!

2011-08-09T12:36:00.008+03:00

Geçen hafta sonu, Avrupa Merkez Bankası ECB'nin İtalyan ve İspanyol kamu kağıtlarını satın alarak bu iki ülkeye destek çıkacağı haberleri vardı.

O haberleri okurken, aklıma aşağıdaki fotoğraflar geldi.

İlk soru şu: ECB hangi kurtarıcı? Kırmızı Mercedes mi, yeşil Volvo mu?

İkinci soru: Dünyada mavi Volvo gibi bir kurtarıcı var mı?

FED mi diyorsunuz? Güldürmeyin!
Kaldı ki sonraki karede mavi Volvo'nun durumunu da bilmiyoruz!

Cassandra Sendromu

2011-08-03T15:57:00.005+03:00

Sonunda teşhisi koydum, sanıyorum!

Global ekonomik manzara kabak gibi ortada iken, ABD borçlanma tavanını artırdı diye bu derece sevinmek nasıl olabilir? (Yaşasın, ABD üretmeden daha fazla tüketecek, sıkışınca daha çok karşılıksız dolar basacak, global enflasyon olacak...)

Algı manipülatörleri uzatmaları oynarken, mukadderatı öngörenler dikkate alınmadığı gibi her fırsatta yalancı çoban durumuna düşürülmeleri nasıl olur, bir türlü kafam basmıyordu. Bugün öğrendiğim bi kavram kafamı netleştirdi. Meğer psikolojide bunun teşhisi varmış: "Kasandra Sendromu", "Kasandra Metaforu", Kasandra Kompleksi" gibi de isimleri.

Internette bu konularda istenmediği kadar bilgi var. Wikipedia'deki tanımı şu:

Cassandra Sendromu, ileri sürüldüğünde başkaları tarafından inanılmayan, sonrasında gerçekleşerek insanları şaşırtan kötü ve üzücü olaylar için kullanılan bir terimdir.

İnsanlardaki kötü haber ve olayları gözardı etme isteğini ve sonrasında gelen reddetme gözardı etme eğilimini gösteren sendrom, adını mitolojideki geleceği görme yetisi verilen, ancak hiçbir zaman doğru söylediğine inanılmayan Cassandra'dan almıştır.

Bu durumun modern örneği Terry Gilliam tarafından yönetilen Oniki Maymun filmidir. Diğer bir örneğe ise James Cameron'un yönettiği Terminator 2 filmidir.

Mitolojik hikayesi de çarpıcı. Cassandra, Truva prensesidir. Gelmekte olan savaşı ve yıkımı öngörür. Etrafındakileri Truva Atı hakkında uyarmaya çalışır ama kimse onu ciddiye almaz.

Mitolojik hikayenin devamını merak edenler için Wikipedia'da onun da özeti var.

(Edebi açıdan bakanlar için; Christa Wolf'un Cassandra romanı var. Hatta bu roman bizim DEÜ'de akademik makale konusu olmuş.

Cengiz AYTMATOV'un Kassandra Damgası romanı, mitolojik hikayeye atıf yapmadan, benzer yaklaşımı anlatıyormuş. Ben henüz okumadım ama bu romanı, Aytmatov'un evliyalığının kanıtı olarak görenler varmış.

Şu da, "Casandra Kompleksi"ni 12 Maymun filmi üzerinden anlatan güzel bi yorum.

ABBA'nın Cassandra şarkısı da ekstra.)

Bu mitolojik hikayeden hareketle, Kassandra Metaforu kavramı üretilmiş:

Kassandra Metaforu : Kişi kişisel algılarından dolayı bazı şeylerin kötüye gideceğini düşünür ve bu durum ona acı verir. Düşüncelerini başkalarıyla paylaştığında kendisine inanılmadığı için daha fazla acı duyar.

Bu blogda anlatılmaya çalışılan durum, ancak bu kadar özetlenir sanıyorum.

Dün akşam (2 Ağustos 2011) itibarıyla ABD'de borçlanma tavanı yükseltildi diye herkes pek bi sevinçli bugün memleketimizde ve dünyada!

Böyle bir ortamda, ABD'nin borç tavanının yükseltilmesi iyi değil, ABD ve dolar için esasen çok kötüdür diyen birinin ciddiye alınmasına imkan var mı? Batılı ratingcilerin biri "borç tavanı yükseltildiği için ABD'nin iflas riski çok azaldı" buyurmuş. Her ne kadar Çin'li ratingçi ABD'nin kredi notunu indirmiş ama onu dikkate alan kim? Mainstream medya karşısında Çinli ratingçi de Kasandra değil mi zaten? ABD 10 senede 2 trilyon küsur tasarruf edecekmiş! Peki ya ABD'nin borçlanam faizleri sadece yarım puan yükselse borç yükü ne kadar artacak? On yılda yapacağını söylediği ama muhtemelen yapamayacağı, (nah şuraya yazıyorum, ABD geleek on yılda o söz verdiği bütçe tasarrufunu yapamayacak!) tasarruf miktarı, faizlerin sadece yarım puan artması halinde oluışacak yükü karşılamaya bile yetecek bir tutar mı? Ssöyleyecek şey çok ama neyse... Nasıl olsa cdiddiye alınmıyor bu dönemde. yaşayıp görelim biz de...

Kasandra sendromunun en kötü tarafı, bence üç defa acı vermesi:
- ilki, gelecekteki kötü şeyleri öngördüğünde,
- ikincisi, bariz gidişatı bi türlü anlatamadığında,
- üçüncüsü ise, öngörüler tahakkuk ettiğinde, herkesle beraber yaşarken.

Bu durumda "her daim iyimserler" her daim daha şanslı: sadece bir kez (kötü olayları fiilen yaşarken) acı çekiyorlar!

Amerikan Rüyası (animasyon, 30 dk)

2011-07-15T16:33:00.001+03:00

Mevcut para sistemini ve global sorunları özetleyen güzel bir film.

"Çin-Rusya anlaşmasından sonra doların rezerv para statüsü tehlikede"

2011-06-30T15:24:00.005+03:00

Yukarıdaki başlığı taşıyan bir haber oilprice.com sitesinde (RIA Novosti ajansına dayanarak)yayınlanmış. Ben özetini Business-Intelligence Middle East sitesinde farkettim. (Kaynakları şunun için belirtiyorum: Mainstream Batı medyasında bu konuda haber gören var mı?)

27 Haziran 2011 tarihli habere göre, Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi (Çin) ile Dünyanın en büyük ikinci enerji ihracatçısı (Rusya), karşılıklı ticaretlerinde kendi milli paralarını (Yuan ve Ruble) kullanma konusunda anlaşma yapmışlar. Bu anlaşma kapsamında Çin ve Rusya, 2010 yılında 60 milyar olar olan karşılıklı ticaret hacimlerini 5 yıl içinde 100 milyar dolara, 2020'ye kadar da 200 milyar dolara çıkarmayı hedefliyorlarmış.

Haberdeki şu cümle önemli:

People's Bank of China Deputy Chairman Ma Delun said that the agreement would give china and Russia an opportunity to increase the value of deals in their national currencies and "help bring them closer to international reserve currencies."

Olay özetle budur. Birileri hala "dolara bi şey olmaz abicim" havasında FED'in karşılıksız para basmasını seyrederken hatta alkışlarken, başka yerlerde başka planlar yapılıyor. Daha önce de Çin'İn dolar yerine milli para ile ticaret için Türkiye dahil çeşitli ülkelerle karşılıklı anlaşmalar yaptığından bahsetmiştim. Çin'in hatta başka ihracatçı ülkelerin yapacağı bu tür anlaşmalar kimsenin şüphesi olmasın, önümüzdeki dönemde artarak devam edecektir. sadece bu tür kendi milli paralarını kullanma anlaşmaları değil, toplam ticaret içinde bu şekilde yerli paralarla yapılan kısmın payı da artacaktır. Ta ki "dolara bi şey olmaz abicim" diyenler, doların çöküşüne şaşırana kadar!

2009'da yaptıkları anlaşmaya göre, Rusya önümüzdeki 20 yıl boyunca Çin'e yılda 15 milyon ton petrol satacakmış. Bu satış, Rusya'nın açacağı 25 milyar dolarlık kredi ile yapılacakmış. Anlaşılan artık bu ticareti de kendi paraları üzerinden yapacaklar.

Soros: "Bir ülke eurodan çıkabilir"

2011-06-30T14:50:00.005+03:00

Bi kaç gün gecikmeli oldu ama, önemli olduğu için gecikmeli de olsa gireyim dedim.

Geçen gün (sanırım 25 Haziran 2011'de Viyana'da) Soros, bizim medyaya da yansıyan demecinde, bir ülke euro bölgsinden çıkabilir demiş. Herkesin Yunanistan ile yatıp kalktığı şu günerde, kimi kastetmiş olabilir acaba?

Haber Reuters'de geçmiş. Yahoo da "Probably inevitable" a country will exit euro: Soros" başlııyla haber yapmış.

Soros özetle, Avrupa'da pansuman tedbirlerle günün kurtarılmaya çalışılmasının yanlışlığına, bu şekilde kurtarma çabalarının çuvallaması halinde (ÖzTürkçesi: bu şekilde kurtarılamaz, kesin çuvallayacak demek istiyor!) o zaman ne yapılacağının da düşünülmesi gerektiğini söylemiş. Doğru söze ne denir?

Daha önce Çin'de uygulanmış, halen de Küba'da uygulandığını bildiğimiz "çift-para" yöntemi Yunanistan için çözüm olabilir (Kuzey Kore'de de var mıydı?). Küba'da yerli halk ile turistlerin farklı para kullanmaları ve farklı fiyatlara tabi olmaları kapitalist camiada tebessüm konusu olmuştur ama Yunanistan için mevcut durumda bu tür bir yöntem fena bir B Planı olmayabilir.

O konuda daha sonra daha ayrıntılı yazarım (inşallah!) Ama şu kadarını belirtebilirim ki, o sistem Tek Para projesine aykırı değildir. Ülke içinde alışveişlerde farklı para, uluslararası ticarette tek para Yunanistan için şimdilik Euro), TDP önerisinin ilkeleri ile uyumludur.

Bir de aklıma ülkemizde 10 Haziran 1996'da "batan" (bu tarihi çok iyi hatırlarım, "cenaze levazımatçılarından" biri olarak!) dönemin en büyük aracı kurumlarından birinin yöneticisinin, bu yıl başında yayımlanan bir kitapta yer alan anı-röportajında söylediği cümleler aklıma geldi. Soru yanlış hatırlamıyorsam, "Krizde ne yaptınız?" şeklindeydi ve batan o büyük aracı kurumun yöneticinin cevabı mealen, "Keşke, faizler yükselip de durum kötüye gitmeye başlayınca hiç direnmeden dükkanı hemen kapatsaydık da zarar büyümeseydi" şeklindeydi (A.G. Yıldırım ve N. E Demirbilek, Borsada Önden Koşanlar, Scala Yayınclık, 2011, s. 68-69).

O yıllarda tecrübesiz olduklarını itiraf edecek kadar olgun bu Türk yöneticinin tecrübelerini acaba bugün Avrupalı hatta Amerikalı yöneticilere nasıl atlatmalı?

Bazı ülkelerin kişi başına borç miktarları

2011-06-17T18:07:00.002+03:00

Tam da Yunanistan'ın iflası için gerisayımın yapıldığı şu günlerde, bi yerde rastladım, bazı ülkelerin kişi başına borç miktarları:

Yunanistan 330 milyar euro adam basi 29,200 euro
İrlanda 107 milyar euro borc adam basi 15,735 euro
Amerika 14692 milyar dolar adam basi 47,200 dolar (bugünkü kurla yaklaşık 33,000 euro)
İngiltere 1037 milyar pound adam basi 16700 pound (bugünkü kurla yaklaşık 19,000 euro)
Fransa 1649 milyar euro adam basi 22,500 euro
İspanya 598 milyar euro adam basi 13,000 euro
İtalya 1877 milyar euro adam basi 31,000 euro

Türkiye 270 milyar dolar (31 Aralik) adam basi 3,600 dolar (yaklaşık 2500 euro).

Tablodaki rakamlara bakınca, artık iflası kaçınılmaz gözüyle Yunanistan'dan daha kötü durumda olan bazı ülkeler varken onla riçin aynı şeyinm düşünülmemesi kakafonik görünmüyor mu?

Lütfen, "ama onun parası rezerv para birimi" demeyin. Zira, o zaman ben de "böyle bir ekonominin itibari milli parası rezerv para birimi olur mu? Geçmişte olmuşsa da bu manzarada aynı statüyü devam ettirebilir mi?" diye sorarım.

Sahte 1 TL basan kalpazan haberi

2011-06-10T09:33:00.004+03:00

Sabah ofise gelirken radyoda, İstanbul'da bir yerde "sahte 1 TL basan kalpazan" yakalandığı haberini duyunca hem sevindim, hem üzüldüm.

Sevindim; demek ki 1 TL, sahtesi yapılmaya değecek kadar değerli bir para diye düşündüm.

Üzüldüm; demek ki madeni 1 TL üzerinde bile, sahtesini basmayı karlı kılacak kadar yüksek senyoraj geliri var!

Oysa bilindiği üzere, artık ABD madeni paralarının sahtesinin yapılacağından endişelenmek yersiz. Zira mevcut piyasa fiyatlarıyla bakıldığında içeriğindeki madenlerin eritme maliyeti daha yüksek olduğu için, artık kimse ABD madeni paralarının sahtesini basarak para kazanamaz! (bırakın sahtesini, bugün orijinalini basan da zarar ediyor zaten!) O nedenle kalpazanların ABD madeni parası basmasından endişelenmeye gerek yok ama ABD hükümetinin madeni paraların dizaynını değiştiriyoruz ayağına bozuk paralarının metal içeriğini ucuzlatma çabalarını bekleyebiliriz yakında.

Daha önce de vermiştim ama bi kere daha hatırlatayım şu siteyi, ABD madeni paralarının günlük piyasa fiyatını görmek isteyenler için:

http://www.coinflation.com/

Mesela bugün itibariyle ABD 5 cent'ini eriten biri, 6,3 cent değerinde nickel madeni elde edebilir!
Keza, 1982 öncesi basılmış bir ABD 1 cent'ini bugün eriten biri, 2,7 cent değerinde bakır madeni elde eder. Yani yaklaşık %270 kazanç!

Sizce ABD hazinesi daha ne kadar süre bu "Nasreddin Hoca ticareti"ne devam eder?

Cevap veriyorum: Diğer daha büyük meselelerden başını kaldırana kadar! Ya da tersinden bakarsak, bu kadar bariz bir irrasyonal durum devam edebildiğine göre, demek diğer sorunlar o kadar büyük ki, buna sıra gelmiyor, ya da "ürkütmeyelim vakvakları" diye düşünülüyor.

Ama yakında görürüz, ABD madeni para birimlerinin metal içerik revizyonunu.

Yüksek tansiyon ile yaşamak: Günde %10 dalgalanan piyasalar

2011-06-06T15:36:00.005+03:00

Türkçe ve İngilizce finans medyasını ve Global ekonomik kriz konusundaki her türlü haberi vaktim ölçüsünde yıllardır yakından takip etmeye çalışırım. Bu "yakın izleme"ye rağmen, bazı konularda haberler görmemek şaşırtıyor. Bu kadar yakın takibe rağmen göremediğim için şaşırdığım şeyleri buraya yazayım bari.

Malum, son zamanlarda günde finansal piyasalarda günlük %2-3'lük dalgalanmalar de "yeni normal" olmaya başladı. Hatta geçtiğimiz aylarda bir çok piyasada bir gün içinde %8-10 fiyat dalgalanmalarını gördük. Örneğin, Dolar-Euro paritesi bir günde %10'a yakın oranda değişti. Keza petrol fiyatları bir günde %10 düştü, keza gümüş fiyatının 50 dolara çarpmasının ardından altın ve gümüş fiyatları aynı gün %10'a yakın düştü. Aynı günlerde birçok borsa endeksi de bu oranlara yakın seviyede önce değer kaybetti, ardından da değer kazandı. Altının fiyatı yıllarca 40 dolar civarında devam etmesine rağmen, günümüzde günlük fiyat dalgalanması bile 40 dolar olabiliyor!

Oysa yukarıda bahsettiğim piyasalarda yüksek oranlı fiyat dalgalanmaları, hızla alçalıp yükselen tansiyon gibidir. insanı yorar. Hatta sonunda felç geçirmesine bile sebep olabilir. Zira o piyasaların özelliği, hepsinin kaldıraçlı işlem yapmaya müsait olmasıdır. O piyasadaki işlemlerin büyük kısmı türev işlem olarak çok yüksek kaldıraçlarla yapılır. Kaldıraçın yüksek fiyat dalgalanmalarında anlamı ise, zararı ve karı katlamasıdır. Örneğin, "bire-yüz" kaldıraç ile dolar-euro FX işlemi yapan biri, günlük %10 dalgalanmanın daha ilk %1'lik dalgalanmasında sermayesini tamamen sıfırlamış, eğer pozisyonunu zamanında kapatmayı başaramamışsa, gün sonunda bir gün önceki sermayesinin on katı kadar borçlu duruma düşmüştür! Türev piyasalarda 200 hatta 400 kaldıraç olduğu düşünülürse, bırakın %10'luk dalgalanmayı, sadece %0.25'lik fiyat dalgalanması dahi türev piyasalarda sermayeyi sıfırlamak için yeterli olabilir.

bu noktada, "ama türev piyasalarda stopsuz iş yapılmaz. zarar o noktaya gelmeden otomatik stoplar çalışıp pozisyonlar vaktinde kapatılır" diyenler çıkabilir. Tabi ki olabilir. Ama fiyat dalgalanmalarının o derece keskin olduğu durumlarda stopların hedeflendiği noktalarda çlışması garanti olabilir mi?

Şu an piyasada çok kişi manzaranın kötü olduğuna inanmasına rağmen, "ben kapıya yakın durayım, bi panik anında önce ben kaçarım" ümidiyle bulunuyor. Ama içeridekilerin hepsi aynı düşünde iken, hepsinin birden bunu başarması mümkün olabilir mi? Hepsi birden kapıya yüklendiğinde hepsi birden vaktinde çıkabilir mi?

Merakım şu: Geçtiğimiz ay birçok piyasada aynı gün %10'a varan oranlarda (kaldıraçlı piyasalar için çok çok ciddi) dalgalanmaların olduğu günde kaç kurum-kişi battı? O derece dalgalanmayı hasarsız atlatmak torik olarak bile mümkün müdür? Sıfır toplamlı bir oyun olan türev piyasalarda birileri ciddi zarar yazmadan başka birilerinin o dalgalanmadan karlı çıkması mümkün müdür?

Birileri %10 dalgalanma günü zarar ettiyse, "o günün" piyasalara maliyeti nedir? Bunun kokusu ne zaman çıkacaktır? Neden hiçbir hakim medya organı bunu haber yapmamaktadır? Ya da neden hiç bir itibarlı iktisatçı bu ihtimali değerlendirmemektedir?

Ben mi yanlış düşünüyorum? Milyonlarca sinek yanılıyor olamaz... diye mi düşünmek lazım?

Dolardan sonra ne gelecek?

2011-06-06T15:18:00.006+03:00

Peter Schiff, yorumlarını beğendiğim "karamsar"lardan biridir. Son yazısının başlığı: "Dolardan Sonra: Sıradaki hangisi?" şeklinde çevrilebilir.

Schiff, de doların akıbeti konusunda bu satırların yazarı gibi gayet net düşüncelere sahip. Yazıda özetle, tamam dolar gidici, onun kaçarı yok da sırada onun yerini alacak olan hangisi diye soruyor. Üç alternatifi değerlendirmiş: Euro, Çin RMB'si ve Yen. Kendi oyunu RMB'den yana kullanmış. Argümanları mantıklı.

* Euro, 10 senelkik bir para birimi ve kendi iç sorunlarının büyüklüğü ve çözme yöntemine bakılırsa doların yerini alabilecek çapta değil.

*Çin dünya genelinde her bakımdan ağırlığını artıracak. Bu kapsamda parasının da kullanımı artacak. Halen, "kapitalist ülkenin komunist parası" gibi olsa da, güç kazanacak.

* Japonya' gelişmiş ülkeler arasında en borçlu ülke. Parasının rezerv para birimi olması da en düşük ihtimalli olan. Hatta verdiği örnek enteresan, Google'da "yen as reserve currency" olarak yazılıp aratıldığında, "Yuan mı demek istiyorsunuz?" diye cevap geliyormuş. Yani Google'ın arama motoru bile Yen'in rezerv olabileceğine inanmıyormuş! (Ama ben denedim bana sormadı, "Yuan mı demek itiyorsun?" diye!)

Özetle, henüz "parası convertible bile değil" diye hakim medya ve "kralık şakşakçıları" tarafından küçümsense de, müstakbel rezerv para biriminin RMB olması muhtemeldir.

Yine o klasik sorumuza geliyoruz: hazır dolar gidici iken, neden yine başka bir ülkenin mili para birimini global rezerv para birimi olarak kabul edelim? Hazır konjonktür de müsaitken, neden gerçek anlamda global rezerv bir para birimi üzerinde çalışmayalım?

ABD'nin notu hala AAA ama görünümü negatif!

2011-04-19T11:08:00.003+03:00

Standart and Poors dün sürpriz yaparak ABD'nin kredi görünümü negatife çevirmiş.
ABD, AAA notuna sahip olanlar içinde, negatif görünümlü tek memleket olmuş!

Dikkatinizi çekrim, herangi bi memleket değil, dünya tarihinin 20. yüzyılına damga vurmuş, halen de rezerv para biriminin sahibi olan ülkenin kredibilitesinden bahsediyoruz.

Bu hareketi farklı yorumlayanlar var. Bazı dostlar, S&P'nin yanlış yaptığını, fil ile pireyi aynı kefeye koyduğunu ve bu nedenle S&P'nin kredibilite kaybedeceğini düşünüyor. Bana göre ise bu hareket, artık mızrak'ın çuvala sığmadığının göstergesi. Yine bana göre, S&P bu konuda öncü olduğu için kredibilite kaybetmez, bilakis kazanır. Zira, er geç diğerleri de aynı hareketi yapacak! S&P, ratingcilerin klasik haraketi olan çok geç kalmayı, ABD konusunda diğerlerine nazaran biraz daha kısa tutmuş oldu.

Geçen yıldı sanırım, Çin merkezli bir rating kuruluşu ABD'n,in ratingini downgrade etmişti. Tabi klasik tavrıyla anaakım medya o Çin'li rating kuruşuna itibar etmemiş, dünyanın merkezinde sadece kendileri olduğu için, kendi işlerine gelmeyen şeyleri söyleyenlere marjinal damgası vurarak itibarsızlaştırma taktiğini yinelemişti.Ama önümüzdeki dönemde o Çin'li rating firmasına iade-i itibar edileceğini göreceğiz muhtemelen. Zira, sadce bu olay özelinde bakılsa bile, demek ki Çin'li ratingçi, S&P'den daha erken aynı kararı verme başarısını göstermiş denebilir.

Daha dün bi şey okumuştum. ABD'de 100 bin dolardan fazla kazananlar için marjinal vergi oranı %100'e bile çıkarılsa, ABD'nin bütçe açığı kapatılamıyormuş! Hatta, ABD'de 500 bin dolardan fazla kazanan herkesin elindeki tüm kazançlar alınsa bile ABD'nin bütçe açığı kapatılamıyormuş. Dikkatinizi çekerim, bütçenin finansmanından bahsetmiyorum, sadece %6'larda olduğu söylenen bütçe açığının kapatılmasından bahsediyoruz! ABD'nin tüm zenginlerinin tüm kazançları alınsa bile kapatılamıyormuş mevcut açık!

Yine başka bir yerde de, ABD'nin aylık harcamasının, gelirinin 8 katı olduğu yazıyordu! Yani Mart 2011'de 100 dolar bütçe geliri toplayan ABD hükümeti, buna karşılık 800 dolar harcama yapmış!

Eee, hani daha karpuz kesecektik, QE1, QE2, ... adıya karşılıksız basılan dolarları dünyayı sarsmadan geri toplayacaktık? Kendi bütçesini denkleştiremezken o karşılıksız dolarları nasıl geri toplayacak? Daha şimdiden günlük harcamalarını dahi finanse etmekten aciz bir hükümet...

Basit düşünelim: bir ülke bütçe açığı veriyorsa bunu nasıl kapatabilir? Ya harcamalarını kısar, ya da vergileri artırır. (Gerçi ABD son yıllarda üçüncü bir yöntemi "keşfetmiş" durumda: karşılıksız para basmak! Ama bu yöntemi tarih boyunca uygulayanların akıbeti tarih kitaplarında malumdur! Sadece Voltaire'in bu konudaki sözünü hatırlatayım: kağıt paranın değeri er ya da geç gerçek (intrinsic) değerine ulaşır, yani sıfıra! Bunu ben değil, Voltaire söylemiş, taa 3 asır önce. Mehmet Akif de yaklaşık bir asır önce; hiç ders alınsaydı tarih tekerrür eder miydi? diye sormuş.

Geriye dönelim. Meycut hastalığı tedavi için iki yöntem var dedik. 1- ABD gibi bir fil harcamalarını kısabilir mi? Yani para bitti diyerek başta Irak'tan, Afganistan'dan olmak üzere tüm dünyadaki jandarmalığından vazgeçebilir mi? Dolayısıyla, harcamalarını kısması zor (fil olmanın bir maliyeti. Pire olsa kısabilirdi!). Hele enflasyon artarken reel anlamda harcamalarını kıssa bile nominal anlamda kısması zor. O zaman hangi yöntem kalıyor? 2- Vergileri artırmak. Ama yukarıda belirttik durumu. ABD vatandaşlarından 500 bin dolardan fazla yılık geliri olanların hepsinin gelirlerinin tamamı ellerinden alınsa bile ABD'nin bütçe açığı kapatılamıyormuş! Zaten şu an ikisi de yapılmıyor, ve (iki yüz küsur sene sonra) John Law'ın yolundan gidilerek, karşılıksız para basılıyor. Tüpün dışına çıkarılan diş macununun tekrar tüpe sokulmasının kolay olamayacağı düşünülmeden!

Bahsedilen açık ve hızla büyüyen borç yükü o kadar dev rakamlar ki, dünyanın yüzeyinin tamamını dolar ile kaplayabilir! Dolayısıyla böyle bir ortamda bırakın negatife çevrilmeyi, AAA ratinge hala sahip olabilmek bile rating firmalarının basiretsizliğinin göstergesidir.

S&P %33 ihtimal vermiş downgrade için. El-Erian %50 ihtimal vermiş. Ben %100 diyorum. Şu an yapılan sadece vadeyi uzatmak, mukadderatı geciktirmeye çalışmaktan ibarettir. Ama kadere faydası yoktur! Sadece o arada birileri topu başkalarının kucağına bırakacak zaman kazanır ve asıl sorumlular kendilerini kurtarmaya çalışırken dünyanın ödeyeceği maliyeti büyütürler. Biz de seyrederiz! Acıyla...

deneme

2011-04-18T10:33:00.000+03:00

mahkeme yasagindan sonra dolaylı olarak bloga ulaşma imkanı buldum sanırım!

Roubini: "STAGFLASYON riski Ortadoğu'daki Karışıklıklardan Kaynaklanıyor"

2011-03-01T15:16:00.003+02:00

Bir önceki yazıda, Muhammed el-Erian'ın benzer bir görüşünü özetlemiştim. Sonradan dikkat ettim ki, Nuri el Rubini de benzer şeyleri söylemiş!

Roubini, bunun nedenini, dünyanın mevcut petrol rezervlerinin üçte ikisinin ve doğalgaz rezervlerinin yaklaşık yarısının Ortadoğu'da olmasına bağlamış. Bu nedenle, bölgedeki jeo-politik riskler petrol fiyatlarında artışa neden oluyor ve bunun da global sonuçları olacak
demiş.

Geçmişteki beş global resesyonun üçü Ortadoğu'daki jeo-politik şokların petrol fiyatlarını artmasından kaynaklanmış! Diğer iki resesyonda da petrol fiyatları etkilenmiş.

Özetle, Ortadoğu ne zaman karışsa petrol fiyatları artıyor, petrol fiyatları artınca da dünyada dengeler bozuluyor demiş Roubini. Haklı. Ama bir önceki yazıdaki soruyu tekrar etmeye engel değil: ABD o kadar karşılıksız dolar basmasa, petrol fiyatları bu kadar kolay ve bu kadar çok artar mıydı? Öyleyse, yumurta hangis, tavuk hangisi?

Roubini'nin FT'deki yazısı şurada:

Stagflationary risks from the Arab street
By Nouriel Roubini
Published: February 1 2011 14:47 Last updated: February 1 2011 14:47

Aslında Roubini daha ortada Ortadoğu olayları yokken bile, "stagflasyon"dan daha ağır kavramlar telaffuz etmiş. Mesela, Ocak 2008'de kendi bloguna yazdığı bri yazıda, "Stagflasyonu boşver, STAG-DEFLASYON daha korkutucu" diye yazmış! Benim "Hiper-stagflasyon" kavramıyla ifade etmeye çalıştığım şeyi, stag-deflasyon şeklinde ifade etmiş. Tabi ki ben kendi kavramımı savnuyorum! Zira önümüzde fiyatların düşük kalacağı ve düşmeye devam edeceği bi ortam gittikçe zorlaşıyor. Ziya fiyatlar artarken deflasyondan bahsetmek kolay olmayacak. Bunu ileride ayrıca tartışırız, unutmazsam!

El-Erian: "Libya Krizi Stagflasyonist rüzgar yaratacak"

2011-03-01T14:50:00.004+02:00

Çok-kültürlü geçmişi nedeniyle (Bkz. klasik önyargımız!) analizlerine itibar ettiğimiz kişilerden biri olan PIMCO'dan Muhammed El-Erian, geçen hafta Libya krizi hakkında Bloomberg'e yorum yapmış. El-Erian özetle, Libya krizinin global ekonomi için "stagflasyonist dalgalar" yaratacağını söylemiş.

Öncelikle, nedense hala kimsenin aklına gelemeyen STAGFLASYON kelimesini telaffuz edebilmesinden dolayı takdir etmek gerekir. Ama gerekçelerin önem sıralaması tartışılabilir.

El-Erian'a göre bunun nedenleri arasında, Libya'nın Afrika'da en büyük petrol rezervlerine sahip ülke olması nedeniyle, etkisinin Tunus ya da Mısır'dan daha fazla olacağı görüşü var. Çünkü Batılı ülkeler, kendi ihraç ettikleri mallara Ortadoğu ülkelerinden daha az talep gelince işsizlik ve yüksek enflasyon ile yüzyüze gelecekler demiş. Yüksek petrol fiyatları nedeniyle daha yüksek enflasyon ve daha düşük büyüme oranları görülecek.

Tespitlerde sorun yok. El-Erian'a saygımız da büyük. Ama merakım şu: Başta ABD olmak üzere "Batı"lı ülkeler o kadar karşılıksız para basarken, Libya krizi olmasa da o sonuçlar zaten er geç yaşanmayacak mı? böyle bir global manzarada topu Kaddafi'ye atmak ne kadar hakkaniyetli? Onun yaptığı, sadece uzatmaları oynayan global algı manipülasyonunun daha fazala devam ettirilmesini englemmekten ibaret! Mızrak'ı çuvala sığdırmaya çalışanların işini zorlaştırmaktan ibaret. Ama bugün delmezse de, yarın delecek zaten o çuvalı!

Müstakbel Global Stagflasyonu (Kısaca MGS) Kaddafi'ye bağlamak, tarımsal ürün fiyatlarındaki artışı Rusya'daki kuraklığa bağlamak ile aynı şeydir. Tamam, onun da etkisi olabilir. Ama yegane, hatta önemli faktör dahi değildir. Zira, diyelim ki gıda fiyatlarındaki artış Rusya'da geçen yıl olan kuraklıktan oldu. Ama Rusya'da üretimi düşen sadece buğday gibi tahıllar. Rusya'da üretilmeyen ürünlerin (mesela portakal suyu!) fiyatlarındaki artışı neye bağlayacaksınız? Keza, Libya kriz yüzünden petrol fiyatları artmışsa, altın-gümüşteki artışı neye bağlayacaksınız?

Hani, Birinci Dünya Savaşı'nın müsebbibi olarak bizim tarih kitaplarında "Avusturya-Macaristan Veliahtı'nın Sayabosna'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi" gösterilir ya, Rusya'daki kuraklık ya da Libya'daki karışıklık da o misal. Sanki 1914'de o suikasttan önce her şey güllük gülistanlık da, sadece o suikast yüzünden koca dünya savaşı çıktı! Bakalım önümüzdeki global ekonomik savaş hakkında, meselesinin özüne değinmeyen, daha hangi mazeretler dillendirilecek?

Kafa karışıklığana gerek yok. Asıl sorun Dolardadır. Karşılıksız Dolarların basılıp basılıp, ortalığa saçılmasıdır. Diğer her şey karşılıksız dolarların yarattığı sorunun yansıması, onun bir türevidir. Nokta!

"Çin Altın Standardı" mı geliyor?

2011-02-18T15:04:00.002+02:00

Kaynak: TheStreet.com

Benim GATA web sitesinde okuduğum haber, TheeStreet.com'da yayınlanmış yukarıdaki videoya dayanıyor.

TheStreet.com haberine göre, Çin'in amacı, Yuan'ı destekleyecek kadar altın stoku biriktirip sonra da Yuan'ı dünyanın yeni rezerv para birimi yapmakmış.

Her ne kadar Batı'lıların hafsalası henüz almasa da, olur mu olur. Zira Çin'in kendi milli parasını dünya ticaretinde daha hakim kılma çabaları yıllardan beri gözlemleniyor. Belki de ABD'nin dünyanın rezerv para birimine sahip olmayı bu derece istismar etmeleri hırslandırıyordur. Mevcut "hakim"ler, "Yuan daha convertible bile değil" diye küçümseyedursunlar, yakında konvertibl paraların düştüğü durumu hep birlikte göreceğiz, malesef! Kaldı ki, herkesin aynı süreci aynı hızda geçirmesi de şart değil ki! Çin para birimi yarın konvertible olur, ertesi gün de dünyanın yeni rezerv para birimi oluverir!

Barış Manço'nun "Müsaadenizle çocuklar" adlı bir şarkısı vardı, orada "karamürsel sepeti"nden bahseder ve "Patlamaz oldu tüfekler" der. Pek severim.

Özleyenler için linki şurada.

Barış Manço - Müsadenizle Çocuklar [www.turkcerock.net]

Video: "Doların öldüğü Gün"

2011-02-18T14:50:00.002+02:00

Kaynak: NIA

Amerikan "Milli Enflasyon Birliği" (NIA), önümüzdeki dönemde finans piyaslarında belirsiz bir tarihte ancak kaçınılmaz bir şekilde yaşayacağımız kırılmayı sahneleyen bir video yayınlamış. Beklenen "kırılma tarihi" olarak filmde 19 Aralık 2012 kullanılmış.

Bakalım o tarihten önce mi olacak, yoksa sonra mı?

Bernanke: "Enflasyonun asıl nedeni, gelişmekte olan ülkelerdeki büyüme"

2011-02-10T08:54:00.004+02:00

Daha bir hafta olmadı. Bernanke'nin 3 Şubat 2011 tarihli konuşması üzerine düştüğüm bir notta, Bernanke'nin, enflasyonun sorumluluğunu dünyanın diğer ülkelerine atmasını eleştirmiştim. Ama görünen o ki Bernanke aynı çizgide devam ediyor.

Bernanke, dün (9 Şubat 2011) Amerikan Temsilciler Meclisi Bütçe Komitesi'nde yaptığı konuşmada da suçu bu defa daha spesifikleştirerek, gelişmekte olan ülkelere atmış! Kendileri hem biz "dünyanın rezerv parasının sahibiyiz" deyip hem de bu sorumluluğu hiçe sayarak trilyonlarca dolar karşılıksız para bassın, sonra da "GOÜ büyüyo, o nedenle dünyada enflasyon oluyo, biz masumuz!" diye başkalarını suçlasın. Kadir bile inanır mı buna?

Ne âlâ bir dünya değil mi? İşte bugünlerde aynen o "âlâ dünya"da yaşıyoruz. Bakalım daha ne kadar devam edecek bu sürdürülemez "âlâ dünya"?

Bernanke'nin dünkü konuşmasının özeti şurada:

Bernanke says growth in emerging markets is real cause of inflation
Source: BI-ME with AFP , Author: Posted by BI-ME staff
Posted: Wed February 9, 2011 11:48 pm

Aynı konuşma bizim medyada da "Dolar güçlenmeye devam edecek" başlığıyla haber olmuş.

Bernanke bu konuşmasında, "enflasyon çok düşük" diyerek, ucundan başlayan ve gelecekte hızlanacak olan artışa da yol açmış. Yarın öbürgün enflasyon gerçekten yükseldiğinde "biz zaten öngörmüştük" diyerek büyük iktisatçılık yapmış olacak! Yetkili ağızlardan yapılan çarpıtıcı açıklamalarla yaratılan bütün kafa karışıklıklarına, sapla samanın karıştırlmasına, gerçeklerin örtülmesine rağmen, akıl mantık sahibi sokaktaki adam bile sanki bu gidişle olacakları öngöremiyormuş gibi...

Bernanke'nin bu konuşmasının ardından, geçen hafta yine Bernanke'nin konuşması üzerine yazdığım şu notta dönemin Alman başbakanının 16 Ağustos 1922 tarihli gazetelere yansıyan konuşmasından yaptığım alıntıya bir kez daha dikkat çekmek isterim.

Zamanı gelince Bernanke'nin bu konuşmasına da dikkat çekilecektir! Hele biraz "âlâ dünya" da yaşayalım! Amerikalıların sevdiği ifade kalıbıyla, "gerçeklerin ortaya çıkmaya başlamasından önce, biraz daha yalan söylenmesi lazım!

Keza, "ekonomi iyileşiyor, merak etmeyin" mealinde açıklamalar yapmış. "E birader, madem öyle her şey düzeliyor, neden QE2'ye devam ediyorsunuz ki? Yeter, daha fazla para basmayın!" dememiş sanırım kimse.

Ama en güzeli, önceliği işsizliğe verdiğini açıklaması. Yalnız bir konuda hakkını teslim etmek lazım. Bu yapılanlar ABD'de işsizlik sorununun çözümünde işe yarayacak. Geçmiş örneklerden biliniyor ki, hiperenflasyon dönemlerinde genelde işsizlik olmaz! Zira, yurtiçi ücretler dışarıya göre komik-ötesi seviyelere indiği için, fırsatı olan herkes yurtdışına çalışmaya kaçar, ülke içinde işgücü arzı azaldığı için de işsizlik değil, bilakis işgücü açığı olur! Almanya'da 1922-1923'de öyle olmuş! Kendi ülkesinde değeri her gün düşen mark cinsinden aldığı ücretle geçinemeyen Almanlar; Hollanda, Belçika, hatta o dönemde siyasi bakımdan kanlı-bıçaklı oldıukları Fransa'ya geçerek daha iyi koşullarda (en azından değeri her gün artan bir para cinsinden ücret alarak) çalışma imkanı bulmuşlar ve yurtiçinde işsizlik sorunu çözülmüş. Bu gidişle önümüzdeki yıllarda ABD'den de öncelikle Kanada ve Meksika'ya, daha sonra diğer tüm dünya ülkelerine işgücü kayışı haberleri okuyunca şaşırmamak lazım. Zaten finans sektörü çalışanlarında o eğilim başladı bile...

Ancak, "bu defa farklı" olduğu için, hiper-enflasyıon döneminde geçerli olan yukarıdaki durumun, hiper-stagflasyon aşamasına geçildiğinde nasıl bir manzara yaratacağını henüz bilmiyoruz! Zira, önceki örneklerde, bir ülkede hiper-enflasyon varken diğer ülkelerde aynı iktisadi çarpıklık yaşanmadığı için, o ülkenin işgücü arzını diğerleri absorbe edebiliyordu. Ancak bu defa o süreci yaşayacak olan, dünyanın rezerv para biriminin sahibi ve dünyanın "ağababası" olduğuna inanılan bir ülke! Üstelik Avrupalı yoldaşları da ekonomik koşulları itibarıyla kendisinden geri kalır durumda değil. Yani ABD'nin derdine AB'nin çare olması mümkün değil, tencerelerin dibi misali. Dolayısıyla, bu defa sorunu tek ve küçük ülke yaşamayacak. Çok sayıda ve büyük ekonomiler yaşayacak!

ABD sayesinde ekonomi biliminin teorisine yapılacak yeni katkılarla, "hiper-stagflasyon öneminde işsizlik" konusunu da öğrenmiş olacağız. Tabi ki eğitim pahalı bir iştir!

"Beklenen Çöküş"ün vadesi belli oldu: üç yıla kadar!

2011-02-08T11:48:00.002+02:00

Başta ABD birçok gelişmiş ekonominin mevcut durumunun parlak olmadığı konusunda hemen herkes hemfikir. Bu ortamda bile "çöküş" kelimesi tabu olduğu için ağza pek alınmıyor ama aşırı naifler hariç çok kişi beyan edemese de kaçınılmaz bir çöküş bekliyor. Belli olmayan şey, bu çöküşün zamanlaması.

Az önce gözüme ilişen bir haber, çöküşün beklenen zamanlaması konusunda ipucu yakalamamı sağladı! Aşağıya aldığım Anadolu Ajansı haberine göre, FDIC, ABD'nin (henüz batırılmadığı için) "büyük" ama gerçekte "zombi" bankalarının yöneticilerinin bir de utanmadan milyon dolarlık prim almaya devam etmelerini bi türlü engelleyemese de, "en az 3 yıl" ertelenmesini planlıyormuş.

Neden 3 yıl? 2 veya 5 yıl değil de 3 yıl? Demek ki bugünkü oyunun en fazla üç yıl daha sürdürülebileceğini, o üç yıl geçtikten sonra bugün prim taep eden yöneticilerin prim talep edecek hallerinin ya da prim talep edecekleri bankalarının kalmayacağını düşünüyor olmalılar!

Diye çıkarsama yapıverdim! Üç yıla kadar anlarız!

(YENILEME)FDIC,BUYUK FINANSAL SIRKETLERIN UST YONETICILERININ YILLIK PRIMLERINI EN AZ 3 YIL ERTELEMEYI PLANLIYOR

ABD FEDERAL MEVDUAT SIGORTA FONU (FDIC), BUYUK FINANSAL SIRKETLERIN UST YONETICILERINE YILLIK PRIM ODEMEYI ERTELEMEYI PLANLIYOR. FDIC, 50 MILYAR DOLAR VEYA UZERINDE VARLIGI OLAN SIRKETLERIN UST YONETICILERININ YILLIK PRIMLERININ YARISINI ALMALARI ICIN EN AZ 3 YIL BEKLEMELERI KURALINI GETIRMEYI ONERIYOR.
ONERIDEN, BANK OF AMERICA, JPMORGAN CHASE, CITIGROUP, GOLDMAN SACHS VE
WELLS FARGO GIBI BUYUK FINANSAL KURULUSLAR ETKILENECEK. HUKUMET YETKILILERI VE KANUN YAPICILAR, KISA DONEM RISK ALIMINI TESVIK ETTIGI GEREKCESIYLE BUYUK MIKTARDAKI PRIMLERIN FINANSAL KRIZIN CIKMASINDA PAYI OLDUGUNU DUSUNUYOR. ONERININ KABUL EDILMESI ICIN ABD MERKEZ BANKASI (FED), HAZINE BAKANLIGININ IKI AJANSI VE SERMAYE PIYASASI KURUMU (SEC) GIBI DIGER BUYUK FINANSAL DUZENLEYICI KURUMLARIN DA ONAYINDAN GECMESI GEREKIYOR. FON, AYRICA, TUM ABD'LI BANKALARIN SIGORTASI ICIN BUYUK BANKALARIN DAHA FAZLA PAY ODEMESINI GETIRMEYI PLANLIYOR.

-AA-

"İkinci Dip" mi "Yeni Dip" mi? Global manzaranın özeti

2011-02-07T17:15:00.004+02:00

Yukarıda kapağını gördüğünüz kitap 2011 Ocak ayında yayınlandı, henüz çok taze. Kitap esasında, İMKB'nin geçtiğimiz 25 yılına damgasını vurmuş kişilerden seçilmiş 25 kişiyle yapılan röportajları içeriyor. Daha bu kitaptan haberdar olduğum zaman, çok önemli bir kitap olduğunu düşünmüştüm. Ama kitabı edinip satır satır okuduktan sonra, başlangıçta tahmin ettiğimden de faydalı bir eser olduğuna kani oldum.

"Borsacıların anılarının derlendiği bir kitabın bu blog konusuyla alakası ne?" diye düşünenler olabilir. Kitabın tamamını okumadan önce, ben de öyle düşünürdüm. Ama kitapta anılarına yer verilen kişilerden özellikle tecrübeli fon yönetici Feyyaz ÖNCEL'in anı ve açıklamalarının yer aldığı bölümü okuduktan sonra, kitabın bu blogda anlatmaya çalıştığım şeyler bakımından da çok önemli olduğunu anladım.

Feyyaz ÖNCEL, kitabın 491-520 sayfaları arasındaki açıklamalarında global finansal sistemin mevcut durumuna ilişkin çok önemli tespitlerde bulunmuş. Özetle;

* 2007'de başlayan ve hala devam eden krizin, daha önce yaşadığımız herhangi bir krizle karşılıştılamaz olduğunu, çok büyük ihtimalle dünya finansal piyasalarının da daha önce yaşadığı bir deneyim olmadığını,

* Piyasalardeaki büyük yıkıma karşı hükümetler ve MB'larının bazı alışılmadık önlemler aldığını ancak bu olağanüstü önlemlerin doğuracağı sonuçları tam olarak öngöremediğini,

* Dünyadaki mevcut sistemin sürüdürülebilir olduğunu düşünmediğini, insanların "ikinci bir dip" beklediğini ancak kendisinin (ikinci dibin daha da derinde oluşacağı) "yeni bir dip" beklediğini,

* Mevcut yapının model olarak sürdürülemez olduğunu, mesela ABD'de 1980 yılından başlayıp giderek artan bir şekilde ekonomik büyümeyi sağlayan modelin sürüdürülebilir olduğunu düşünmediğini, insanların servetini artırıp, servetin artan kısmının kredilendirilerek tüketimi artırmayı hedefleyen bir büyüme modelinin devam ettirilemeyeceği, o balon patladığı zaman işlerin yürütülemeyeceğini ve o boyuttaki bir balondan sonra yeni bir balon yaratmanın kolay olmayacağı,

* Çok ciddi ve devam ettrilmesi imkansız bir borç krizi olduğu, dünyadakli temel problemlerden bir tanesinin, finansal piyasaların reel ekonomiye göre çok fazla büyümesi sonucu oluşan "sermaye fazlası" olduğu, bu problemin çözülebilmesi için bir kısım sermayenin imha olması gerektiği, bunun içerisinde üretim araçlarının da bulunduğu, çok büyük bir kapasite fazlası olduğu ,

* Kar marjlarının çok düştüğü, sermayenin para kazanma oranının belirgin bir biçimde azaldığı, bu ortamda ekonomilerin sağlıklı bir şekilde kendilerini büyütme imkanlarıın kalmadığı, o nedenle tüm ülkelerin kısıtlı talepten daha fazal pay almak için çabaladığı, bunun yollarının rekabetçi devalüasyon ve kur savaşlarına kadar gittiği,

* Borçların parasallaştırıldığı, büyük bir sermaye kaybı olmadan sistemin yeniden sağlığına kavuşturulmsının mümkün olmadığı, bu sermaye kaybının da kısmen olduğu, ancak henüz muhasebeleştirilmediği ve borsalarda henüz fiyatlandırılmadığı,

* Dünyada varlık fiyatlarının düşeceği ve o varlık fiyatlarına dayalı sermayenin yok olacağı, geri kalan talebin geri kalan sermayeye para kazandırır duruma geleceği ve sistemin tekrar sağlıklı çalışır duruma gelebileceği, ama bunun için kapitalist ahlak gereği kötü olanların batması gerektiği,

* Ancak bugün kötü olanların batmasına izin verilmediği, çünkü kötü olanların sistemik risk doğurduğu, finansal sistemin özellikle de bankaların dünyayı kendilerinin batması ve sistemin çökmesi tehdidi ile rehin almış oldukları, sistemin de onları zorla ayakta tutmaya çalıştığı, gerçekte ise onların zaten batmış durumda, yani hayalet banka oldukları, bazı muhasebe oyunları ile örtemeye çalıştıkları çok büyük zararların üzerinde oturdukları,

* Dünyadaki büyük sorunlardan diğer bir tanesinin de denetimsiz türev piyasalar olduğu, dünyadaki türev işlemlerin ne kadar büyük olduğunu kimsenin bilmediğini,

* 2010 yılında ekonomilerin canlandırma (stimulus) programıyla büyüdüğü ancak bunun devam ettirilemeyeceği, çünkü devletlerin borcunun arttığı, ancak insanların gelirlerinde bir artış olmadığı, işsizliğin çok yüksek olduğu ancak kapasite fazlası olduğu için de düşemediği, ... servet artışından kaynaklanan bir büyüme ile karşı karşıya olmadığımızı, bunun sürdürülebilir olmadığını,

* Profesyonellerin bile çok ciddi hatalar yaptığı bir dönemde olduğumuzu, daha önce kimsenin olmadığı sularda dolaştığımızı, 2007 yılında başlayanve halen devam eden sürecin daha ne kadar devam edeceğini kestiremediğini ancak bu mücadelede hükümetler MB'larının elindeki enstrümanların giderek azaldığı, olağanüstü enstrümanların bile etkisinin azaldığını, bir müddet içinde piyasanın bunu fark edeceğini ve fark ettiği zaman da fiyatlayacağını, bu sürecin tetikleycisinin ne olacağını yani "siyah kuğu"nun ne olduğunu bilmediğini..."

söylemiş.

Buraya aldığım kısmın altına aynen ben de imzamı atarım. Bu blogda iki yıldır tam da onu anlatmaya çalışıyorum. Söylemeye çalıştığım şu: global manzara bu iken, o ortamın tekrarını engelleyecek global para sisteminin kurulması için kafa yormaya başlamanın vaktidir!

Bence sadece bahsettiğim sayfalarda anlatılanlar için bile alınmalı bu kitap.

QE'de karşılıksız paranın kaydi yaratılmasının faydası: çevre temizliği!

2011-02-07T15:44:00.006+02:00

Önceki mesajda, ABD'nin "QE1, QE2" adıyla yarattığı ve görünen o ki önümüzdeki dönemde QE3, QE4, QE5 ... şeklinde yaratmaya devam edeceği karşılıksız dolarların kaydi olarak yaratılmasının sakıncasından bahsetmiştim. Ama objektiflik gereği, bu karşılıksız paranın kağıda basmak yerine kaydi şekilde yaratılmasının faydasından da bahsetmek gerekir!

Macaristan hiper-enflasyonu döneminde çekilmiş olan yukarıdaki fotoğrafta görüldüğü üzere, kağıt para denilen şey haddinden fazla olduğu zaman, çevre kirliliği yaratıyor! Kimse yere dökülen o kağıt paraları dönüp toplamıyor bile! İş yine çöpçülere düşüyor. Zavallı çöpçüler, o dönemde zaten geçinme sıkıntısı çekerken bir de fazla mesai yapıyorlar, yere dökülen o kağıt paraları temizlemek için.

Ama çok şükür, günümüzde ABD'nin bastığı ve büyük bir gururla daha fazlasını yaratmaya devam edeceğini her fırsatta açıkladığı karşılıksız dolarlar nedeniyle 201x'lu yıllarda yaşanacak hiper-stagflasyon döneminde bu tür kirli ortamlar fazla oluşmayacak! Zira, teknoloji sayesinde artık karşılıksız dolarlar kağıda bile basmaya gerek kalmadan, elektronik ortamda yaratılabiliyor! Böylece, hem binlerce ağaç kağıt üretmek için kesilmemiş oluyor, hem mürekkep gibi doğaya zararlı kimyasallar kullanılmıyor, hem de yere atılan işe yaramaz paralarla çevre kirliği yaratıp çöpçüleri uğraştırmıyor olacak! Özetle, teknolojinin bir faydası daha yaşanmış oluyor!

Ayrıca aklıma gelmişken, 1922 yılının Haziran ayında, maaşlarının düşüklüğünden şikayet eden Alman MB banknot matbaası çalışanları para basmayı durdurunca, ülkede mini bir kriz çıkmış. Çünkü maaş ödeme günü maaşların ödenememesi tehlikesi doğmuş! Allahtan dönemin MB başkanının grev kırıcı işçileri banknot matbaasında çalıştırması sayesinde, Alman Merkez Bankasının banknot matbaaları fazla mesai yaparak maaş ödeme gününe kağıt paraları yetiştirmiş de, millet maaşını alabilmiş. Her ne kadar o para ceplerine girene kadar fiyatlar çoktan artmış olsa da, maaş bekleyen Alman işçileri bir anlık teselli bulmuşlar.

Zaten o dönemde Alman kağıt paralarında;

* birkaç renkli baskı yapmak,

* kağıtların iki yüzüne birden baskı yapmak,

* kağıt parada kopye edilmesini zorlaştırıcı filigranlı kağıt kullanmak ve

* banknotlara müteselsil seri numarası vermek,

gibi baskıda zaman kaybettirici ve maliyet yaratıcı (dolayısıyla senyoraj geliriniazaltıcı!) uygulamalarından da vazgeçilerek, büyük ölçüde maliyet ve zaman tasarrufu da sağlanmış!

Ancak o dönemde Alman MB'nın uyguladığı bu "teknolojik yenilikler" kapsamında, banknotlar daha önce basılan kalın filigranlı kağıtlar yerine daha ince saman kağıtlara basılmaya kalkılınca, işçiler ve halk bu değişikliklere uyum sağlasa da banknot matbaasının makineleri uyum sağlayamamış ve "para üretimi" bir süre gecikmiş!

Zaten, o dönemde basılan kağıt parların ülke geneline dağıtılması da yeterince hızlı olmuyormuş! Yani banknot matbaasında basılan paraların ülke genelinde dağıtımı sırasında harcanan zamana bile tahammülü yokmuş fiyatların! Kaldı ki Alman MB Banknot Matbaası tam mesai yapsa bile, bi türlü yetişemiyormuş para basmaya. Kağıt para kupürleri (1 milyon mark, 50 milyon mark, 100 milyon mark, derken 100 milyar mark, 500 milyar mark ... şeklinde) sürekli büyütülse bile yetişemeyince, sonunda Alman MB, ülke genelinde yerel yönetim ve "ihtiyaç duyan kurumları" kendi kağıt paralarını basma konusunda serbest bırakmış! Yeter ki o kağıt paraları kabul etmeye razı birilerini bulsunlar! Alman MB dışında kurumlarca basılan bu paralara "notgeld" (Acil Durum Parası) demişler ki koleksiyoncular için en renkli örnekler bunlardır!

Günümüzde olduğu gibi karşılıksız para kaydi şekilde yaratılabilseydi, Alman MB başkanının grev yapma tehlikesi bulunan işçilerle uğraşmasına ve ayrıca yukarıda özetlenen sakıncaların hiçbirinin yaşanmasına gerek kalmazdı. Bernanke kendini şanslı hissetmeli! Bugün FED'in banknot matbaası işçileri grev yaptığı için para basamama gibi bir sorunu yok! Ya da yaratılan karşılıksız dolarları tüm dünyaya fiziki olarak dağıtmaya çalışmak gibi bir nakliye problemi de yaşamıyor. Elektronik olarak bilgisayar tuşlarına basılarak karşılıksız dolarlar anında yaratılıp, ekonomi için "çok iyi işler yapan" Amerikan bankalarına hemen transfer edilebiliyor! Düşünsenize, en son basılan 600 milyar doları 100'er dolarlık banknotlar halinde basmaya kalksalardı ne kadar uzun zaman alırdı! Hele bunu tüm dünyaya fiziki olarak dağıtmak zorunda kalsalardı? Mazallah, dağıtım sırasında hırsızlar bir kısmını çalabilirdi bile!

Özetle, teknoloji güzel şey! Kimsenin ruhu duymadan, taş atıp kolu yorulmadan trilyonlarca dolar yaratılabiliyor.

"Hiper-stagflasyon"

2011-02-07T14:29:00.006+02:00

Bir önceki haberde, Bernanke'nin 3 Şubat 2011'de yaptığı konuşmada, "biz ABD ekonomisinin ihtiyacı olan şeyleri yapıyoruz" dediğini belirtmiştim. Bu "mükemmel safsata"ya (perfect fallacy) göre; demek ki "ABD ekonomisinin ihtiyacı olan şey", hiper-stagflasyon! değerlendirmesini de eklemek lazım.

Malum, Almanya 1920'lerin başında tarihin bilinen en yüksek hiper-enflasyonunu yaşadı. Ama ABD'nin bu gidişle yaşayacağı şey, çok para basıldığı için enflasyon veya halk borçlu olduğu için tüketememesi nedeniyle deflasyon olmayacak, stagflasyon olacak! Ama manipüle edilen rakamların ulaştığı boyut ve (Alman Markından farklı olarak) ABD dolarının global rezerv para niteliği nedeniyle de bu unvanına yakışır şekilde basit bir stagflasyon değil, "hiper" olacak. (Herhangi bir şeyin normali ya da küçüğü ABD'ye yakışır mı? Bizim şimdiye kadar gördüğümüz ABD herhangi bir şeye sahip olacaksa, her zaman en irisi olmalı, değil mi?)

Neden Almaya hiper-enflasyon yaşadı ama ABD hiper-stagflasyon yaşayacak diye düşünüyorum? Basit. Almanya hiper enflasyon yaşarken sadece hükümeti borçluydu. Dönemin Alman Hükümeti, [o tarihlerde henüz "birinci" olduğu bilinmeyen] Dünya Savaşı'nı kaybetmesi nedeniyle üzerine çullanan bazı "fırsatçı aç kurtların", Almanya'nın ödeme gücünü dikkate almayan (ya da aldığı için, Almanya'yı fısat bulmuşken iyice bitirmek niyetiyle) aşırı talepleri ve zaten küçülmüş olan Alman topraklarının bazı önemli bölümlerini işgal tehditleri gibi zaten savaş kaybetmenin psikolojik çöküntüsü üzerinde olan yaralı kediyi düşünmeden iyice köşeye sıkıştırmaları nedeniyle, bir anlamda mecbur kalmıştı. Ama o yıllarda sadece Alman hükümeti borçluydu. Savaştan çıkmış Alman halkı ise, sadece fakirdi. Para bulduğunda, koşa koşa harcıyordu.

Ama ABD'de bugün sadece ABD hükümeti değil, herkes gırtlağına kadar borçlu! Almanya'da halkın eline para geçince anında onu harcıyordu. Ama ABD halkı yarın eline para geçse, tüketime değil, borcunu ödemeye kullanması lazım. Eline para geçen halk (şimdiye kadar başarılı bir şekilde sürdürüldüğü üzere!) borcunu ödemek yerine daha fazla harcamayı tercih etmek iste bile, şu an ses çıkarmayan alacaklılar öyle bir durumda buna müsaade eder mi? Şu an, nasıl olsa sonuç alınamayacağı için işleme konulmayan hacizler, tahsilat şansı hissedilince yağmur gibi gelmez mi?

Böyle bir durumda, fiyatlar yarın öbürgün (Bernenke'nin suçladığı gibi "dışsal" nedenlerle!) kaçınılmaz bir şekilde arttığında, ABD halkı şimdiye kadar "çok başarılı" olduğu tüketme işinde şimdi bile zorlanırken, yarınki fiyatlarla, çok daha fazla zorlanacaktır. Klasik deflasyon teorisi, öyle bir durumda (1929 sonrasında olduğu gibi) fiyatların düşmesi gerektiğini söyler ama o durumda ABD halkı hiç tüketemese de fiyatlar düşmeyecek! Zira o zamanki enflasyon talep kaynaklı değil, maliyet kaynaklı olacak. Böyle bir ortamı da "hiper-stagflasyon"dan daha iyi anlatan bir kavram üretilene kadar, bu kavram ile tanımlamak güzel durmuyor mu?

Bu arada, 1920'lerdeki Almanya hiper-enflasyonu hakkında yazılmış "When Money Dies" kitabını okurken bugünkü koşulları düşününce, birden kafamda yanan ampul ile bulduğum "hiper-stagflasyon" kavramını bir anda "keşfettikten" sonra, şu Google'a da bi sorayım dedim. Meğer benden önce "hyper-stagflation" kavramı kullananlar olmuş! Hatta wikipediea'da da varmış bu kavram. Hani derler ya, şerreffsizim kopye etmedim, benim aklma Almanya'nın durumunu okurken bugün ile o gün arasında karşılaştırma yapmaya kalkınca gelmişti!

Bu kafayla giderse ABD'nin yaşayacağı ve etkisi öçüsünde tüm dünyaya yaşatacağı şeyin hiper-stagflasyon olacağı iddiasına ilişkin çok sayıda gerekçe ileri sürülebilir. Sadece bir tanesini belirtmekle yetineyim: Almanya'da 1923 kışında kağıt para yakmak, odun yakmaya göre daha ucuzdu. Diğer bir deyişle elinde o dönemin Alman kağıt paralarına sahip olanlar, ellerindeki Alman paralarını hiç olmazsa yakıt olarak kullanarak fayda sağlayabiliyorlar, fiyatları o soğukta ateşten daha yakıcı hale gelen odunları satın almaktan kurtuluyordı. Ancak 201x'lı yıllarda ABD halkı ve dolara güvenenlerin o şansı dahi olmayacak. Zira artık "QE" gibi fiyakalı isimlerle yaratılan karşılıksız paraların kağıda basılmasına bile uğraşılmadığı için, bu çöplerin yakıt olarak kullanılması dahi mümkün olmayacak! Daha başka gerekçeler de var, 191x'ların ABD'si ile 1923'ün Almanyası arasında paralellik kurmayı zorlaştıran. Ancak, onlar akademik çalışma konusu!

Bernanke: "international factors lead to higher oil and commodity prices"

2011-02-04T20:01:00.004+02:00

Dün (3 Şubat 2011) Ulusal Basın Kulübünde konuşan Bernanke, para basma politikalarının (fiyakalı adıyla QE) başarılı olduğunu falan söylemiş (bkz. konuşma metni). Gerçi artık pek ciddiye alan yok. Bi sürü eleştiren blog yazısı var (örn. şu ve şu). Ama piyasalar çok beğenmiş ve gazete haberlerine göre, Bernanke'nin konuşması hisse fiyatlarını yukarı itmiş!

Benim takıldığım nokta, soru-cevap bölümünde bir gazetecinin "karşılıksız para basarak dünya genelinde varlık fiyatlarının artmasına neden oluyorsunuz" suçlamasına karşı Bernanke'nin, bastıkları karşılıksız kağıt paralar yüzünden dünya genelinde ortaya çıkan dengesizlikleri hiç üstüne alınmamış olması! Bernanke'ye göre, petrol ve varlık fiyatlarının artmasına diğer ülkelerdeki gelişmeler neden oluyormuş (bkz. Reuters trancript)!

(Zaten MarketWatch'daki günsonu piyasa değerlendirmelerine bakın, düşüş olduğu günlerde hep mazeret diğer ülkelerdeki bir gelişmedir! Fakat amerikan borsaları arttığı zaman, içerideki iyileşme yüzünden endeksler yükselmiştir. Merak eden biri bu korelasyonu inceleyebilir! Güzel istatistiki çalışma olur bu arada!)

Daha da ilginci, ABD'de FED'in bastığı paralarla diğer ülke ekonomilerini sakata soktuğunu da kabul etmemiş ve "biz kendi ekonomimizin ihtiyacı olan şeyleri yapıyoruz. Onların da kendi para politikaları var. Onlar da kendi para politikalarını uygulasınlar (yani faiz artırsınlar da bizim işimiz daha kolay olsun) demiş! Sanki dünyadaki mevcut tüm kağıt paraları doların bir türevi değilmiş, ya da dolar dünyanın rezerv para birimi değilmiş gibi...

Neyse, benim asıl belirtmek istediğim anlamlı görülen ifadelerdeki oxymoronları listelemek değil. Tarihin telekkürrürden ibaret olduğunu hatırlatmak.

Fransız devrimi sonrasında devrimci Fransızlar 1790'larda kağıt parayı "keşfedince" çok sevinmişler. Hatta, o dönemde kağıt paranın altından daha iyi olduğunu falan söylemişler koro halinde. Ancak kağıt paranın kullanıma başlamasının üzerinden daha on yıl bile geçmeden ipi ucunu kaçırıp ekonomik kriz ortaya çıkınca, hiç kimsenin aklına yaşanan o ekonomik krizin müsebbibinin "biraz fazlaca" basılan o karşılıksız kağıt paralar olduğu gelmemiş!

Daha sonra 1920'lerin başlarında Almanlar kağıt paranın "faziletini" keşfetmiş ve "bolca" basmışlar. Sonuçta, 1922 yılının kış aylarında ısınmak için sobada para yakmak, odun yakmaktan daha ucuz hale gelmiş! Ama o sırada da kimse o yaşanan hiper enflasyonun nedenini "bolca" basılan kağıt paralar olduğunu düşünmemiş bile! O zaman da suçu, diğer ülke paralarının (kurların) çok yükselmesine bağlamışlar. Sanki diğer ülkelerin paraları durup dururken yükselmiş gibi! Ciddi ciddi bunlar konuşulmuş ve diğer ülkeler suçlanmış o dönemde!

Bakın, 16 Ağustos 1922 tarihinde "Vossiche Zeitung" gazetesinde yayınlanan habere göre, dönemin Alman devlet başkanı ne demiş :

"... the opinion that the flood of paper is the real origin of the depreciation is not only wrong but dangereously wrong ... Both private and public statistics have long shown that for the last two years the interior depreciation of the Mark is due to the depreciation of the rate exchange ... It should be remembered today that our paper circulation, although it shows on a terrifying array of milliards, is really not excessively high ... We have no "dangerous flood of paper" but, on the contrary, our total circulation is at least three or four times as small as peace time."

Dönemin Alman devlet başkanı "derin" ekonomik analiz içeren bu açıklamanın muhtemelen almancasını söylemiştir. Ama bizim İngilizce kaynakta aynen böyle aktarılmış. ben de dokunmadım ki, belki Bernanke veya şürekasından birinin yolu bizim fakirhaneye düşer de sbeblenir. Eğer Türkçeleştirsem, işlerine yaramazdı!

Yukarıdaki alıntı, 1920'lerin başlarında enflasyon kavramının kaynağına ilişkin algılamayı yansıtmaktadır. Belki dönemin Alman politikacılarına, iktisatçılarına ya da gazetecilerine fazla yüklenmemek lazım. Zira o yıllarda enflasyon-emisyon ilişkisi iktisat literatüründe henüz keşfedilmiş değil! Nihayet 1950'lerin ortalarından itibaren Friedman ve şürekası "enflasyon basit bir matbaa problemidir" tespitine ulaşsa da, Bernanke'nin dünkü konuşmasından görünen o ki, yarım yüzyıl sonra da değişen bir şey yok! Bernanke'nin dünkü konuşmasının tutarsızlığına herkesin inanması için, maalesef sonuçlarını da yaşamamız gerekecek!

Gümüşün para olarak kullanıma sokulması önerisi

2011-02-04T19:43:00.004+02:00

Yukarıda posterini eklediğim "Sağlam Para Konferansı", 27 Ocak 2011 tarihinde Londra'da bir varlık yönetim şirketinin sponsorluğunda düzenlenmiş. Orada yapılan konuşmların sunum ve videoları web sitesinde var.

Sağlam Para Konferansında yapılan sunumlardan birinin konusu, gümüşün para olarak kullanıma sokulmasına ilişkinmiş. Bir Meksika'lı yapmış sunumu! (Bu vesileyle, Meksika'da gümüşün tekrar para olarak paralel kullanıma sokulması için sivil toplum hareketi olduğunu öğrenmiş olduk.)

Biraz uzunca olan gümüş para sunumu (51 dk) oldukça ilginç. Meksika'da 1945 yılına kadar gümüş paralar tedavüldeymiş. Ancak 1920'de 24 gram olan gümüş peso, önce 18 grama, sonra 12 grama indirilmiş ve 1945'de kaldırılmış. Tümüyle "modern"leştirilerek itibari paraya geçmişler!

Eski ama sağlam paraya tekrar geçilebileceğini savunuyor. Ön şart, gümüş paraya ağırlığı dışında isim ve birim verilmemesi! "Bir ons", "yarım ons", çeyrek ons", onda-bir ons" gibi isimler olabilir. Ama başka bir isim verildiğinde, hükümete o parayı sulandırmak için fırsat verilmiş deniyor. Mantıklı. (Bkz. aynı para biriminin içindeki gümüş miktarının yavaş yavaş azaltılması sendromu. Türkiye, hattaİngiltere dahil tüm ülkeler geçmişte yaptılar netekim!) Ayrıca bu gümüş paraları merkez bankası değil, hazine kendisi basmalı diyor.

Kağıt paranın asla vazgeçilmez ve rakipsiz olduğunu düşünenlere...

Davostakiler: Dolar gücünü kaybediyor; Jim Rickards: Birden fazla rezerv para olabilir.

2011-02-03T14:30:00.004+02:00

Belki de "daha da gitmediğimiz" için Davos toplantılarında konuşulanlar bizim medyada bu sene yeterince yer almadı ama alternatif medyadaki haberlere göre, Davos'ta en çok konuşulan konuların başında "ne olacak bu doların hali?" geliyormuş.

Mesela, GATA'nın aktardığı Reuters haberine göre, "Davos'taki politika yapıcılar", "doların rezerv para birimi olarak cazibesini yitirmekte olduğunu" söylemişler. Haberin spotu şöyle:

(Reuters) - The U.S. dollar's role as a reserve currency will diminish in the coming years as Asian economies like China grow and countries seek to diversify their monetary holdings, policymakers said on Friday .

Diğer taraftan, KingWorldNews'e beyanat veren Jim Rickards, dünyanın yeni finansal mimarisinde "birden fazla reserv para birimi olabilir" demiş. Ayrıca, Çin'in dünyanın yeni süper gücü olmak için altın biriktirmesinden bahsetmiş.

Altın demişken, bugün okuduğum bir FT haberine göre, Çin'in altın ithalatı geçen yıla göre iki kattan fazla artmış ve Çin, şimdiye kadar bir numaralı altın ithalatçısı olan Hindistan'ı geçmiş!

Bu altın talebinin bir kısmı da Çin'li ailelerin geleneksel yılbaşında birbirine eskiden kırmızı zarf içinde nakit olarak verdikleri yılbaşı hediyelerini artık altın olarak vermelerinden kaynaklanıyormuş! Londra'daki altın tacirleri, Çin'den son aylarda gelen altın talebinden şaşkınmış. Üç ayda 200 ton altın ithal etmiş Çin!

Şubat ayına denk gelen Çin'in geleneksel yeni yıl kutlamalarında, Çin ve Japonya gibi bazı Uzakdoğu ülkelerinde aile bireyleri ve dostlar birbirine kırmızı zarflar içinde nakit para verirler. Batı'nın christmasta birbirine lüzumlu- lüzumsuz hediyeler vermesinden çok daha anlamlı gelmiştir bu yöntem bana. Ancak artık Çin'de yılbaşında nakit hediye verme geleneği de değişiyormuş. Zira habere göre, Çin'de de "cash is trash" anlayışı yerleşmeye başladığından, hediye olarak nakit değil, fiziki altın verliyormuş.

Hayırlı olsun!

Peter Schiff: Japonya ABD'den 1 trilyon dolar alacaklı ama onun notu iniyor!

2011-02-01T19:47:00.004+02:00

Kaynak: Euro Pasific Capital

Peter Schiff, tribünlere yönelik pembe gözlüklü tiplerden olmadığı için bazılarınca makbul görülmese de, takip etmeye çalıştığım yorumculardan biridir.

Malum, geçen hafta S&P Japonya'nın kredi notunu indirdi. Schiff haklı olarak "nası yani?" diye soruyor. ABD Japonya'ya 1 Trilyon dolar borçlu, ama "alacaklarını tahsil edemeyeceği" endişesiyle Japonya'nın notu indiriliyor! Eğer Japonya alacaklarını tahsil edemediği için iflas edecekse, kimden edemeyecek? En büyük alacaklı olduğu ABD'den. Dolayısıyla, Japonya'nın iflası için önce ABD'nin iflas etmesi gerekmiyor mu? Neden uçan kuşa borçlu olan ABD'nin notu indirilmiyor da Japonya'nın notu indriliyor?

Keza, Çin ABD'den 3 trilyon dolar alacaklı iken, Çin'in notu ABD'den nasıl daha düşük olur? diye de soruyor. Uçan kuşa borçlu olan ABD'nin notu hala zirvede, ama ona borç verenlerin notları daha düşük ya da indiriliyor. Ne ala dünya! Böyle bir ortam sürdürülebilir mi? O meşhur lafı hatırlamamaya imkanı var mı?

Bir an için herkesi kandırabilrisiniz.
Bazılarını sürekli kandıabilirsiniz.
Ama herkesi, her zaman kandıramazsınız!

Bu videoda ayrıca Schiff, ABD'de o kadar borçlu olmasına rağmen tüketicinin kredi kartı harcamalarının hala artıyor olamsını, nasıl olsa o borçları ödeme niyetlerinin olmamasına bağlıyor! Enteresan. Eğer durum böyle ise, ip kotuğunda çok "eğlenceli" olacak demektir ortalık.

INET Bretton Woods Conference

2011-02-01T18:40:00.002+02:00

George Soros tarafından 2009 yılında kurulan Institute for New Economic Thinkinging (INET), 8-11 Nisan 2011 tarihleri arasında, Bretton Woods (BW) görüşmelerinin yapıldığı Mount Washington Otelinde bir konferans düzenlemiş!

BW sisteminin tartışılması için anlamlı bir mekan. Ancak ilk değil. Tek Dünya Parası Birliği 2004 ylından beri her yıl aynı otelde bri Tek Para Konferansı düzenlemeyi planlıyor. Mevcut sistemin tartışılması için anlamlı bir mekan ve anlamlı bir konu.

Konferans hakkında bilgi şurada:

Bretton Woods Conference
CRISIS and RENEWAL: International Political Economy at the Crossroads.

Zeitgeist - 3 : "Moving Forward" yayınlamış!

2011-01-31T20:57:00.005+02:00

Zeitgeist'in önceki iki videosunu bilenler için müjde! Üçüncü videosu da "Moving Forward " (yol almak) adıyla geçen hafta yayınlanmış. Fark edince hemen seyrettim. Türkçe altyazılı olarak da var şurada.

Geçen hafta seyrettiğim Mutluluk İktisadı videosunun hemen ardından birbirine paralel yaklaşım içeren ikinci videoyu izlemek biraz ümit, biraz karamsarlık vericiydi. Ümit verici tarafı, bu işe kafa yoran ve sonuçta aynı şeyi söyleyen değişik kesimlerin bulunduğunu görmek, karamsarlık verici tarafı ise, orada anlatılan olumsuz senaryonun giderek yaklaştığını düşündürmesi!

Bence, 20. yüzyılda formal eğitim almış her standart iktisatçının izlemesi gereken bir video. Özellikle, gelişmişlik ölçüsü olarak GDP'yi anlamlı bir kavram olarak görenlerin... Zira videoda verilen örneklere göre, eğer bir ekonomide örneğin sigara tüketimi (sigara imalat sektörü) ve buna bağlı olarak sağlık harcamaları (kanser hastaları) artarsa, o ekonominin GDP'si diğer her şey sabitken sadece bu iki sektördeki harcamalar nedeniyle bile büyüyeceği için, o toplum daha gelişmiş olur! Ya da hapishanelerde yatan mahkum sayısı artarsa, Wall Street'de hisseleri işlem gören özel hapishanelerin hisselerinin fiyatı yükselir, ekonomi daha iyi durumda olur!

Keza filmde, Osmanlı'nın sanayi devrimini ıskalamasına hayıflananlar için de çok övülen sanayi devrimi ve kapitalizmin geldiği noktada daha sakin olmalarını sağlayacak zımni ipuçları da var. Zira Osmanlı klasik çağının sonlarında (her bakımdan dejenere olmadan önce), biraz da bugün yegane yöntem olarak gördüğümüz o sanayileşmenin yarınını da öngördüğü için itibar etmemişti. Osmanlının iktisadi sistemi, sanayi devrimi sonrası kurulan ve ipin ucunu kaçırmış haline kapitalizm adı verilen mevcut sisteme göre çok daha fazla sürdürülebilir idi. Ama tüfek icat olunca mertlik bozulduğu için kaybedenler, mertler oldu!

Bu videoda en çok hoşuma giden cümle şu:

"Tabiat bir diktatörlüktür (tabiatta demokrasi yoktur!) Ya tabiatın kurallarına uyarsın, ya da sıkıntı çekersin!

Kapitalizm denen model tabiatın kurallarını çiğneyerek bugüne kadar geldi. Korkarım şimdi de faturayı ödeme zamanı geliyor.

Peki Zeitgeist'in TDP ile alakası ne?

Zeitgeist 3'de, "parasal sistem ortadan kaldırılarak suç oranı %95 oranında düşürülebilir" denmiş. Zira suçların %95'i para ile alakalı suçlarmış! Nitekim, paranın olmadığı bir ortamda, tanımı gereği "zimmete geçirme" ya da para hırsızlığı gibi suçlar işlenemez!

Çözüm olarak önerilen ve Kaynak Temelli Ekonomi ("Resource Based Economy", RBE) olarak adlandırılan modelde, bırakın bugünkü çoklu itibari para sistemini, tek para bile yok! Yani RBE, TDP'den bile ileri bir model öneriyor! Onun için, TDP'ye karşı çıkanlar bi kere daha düşünmeli, bir (TDP) sıfırdan iyi olabilir, onlar için bile!

"RBE'de para yok, çünkü ona ihtiyaç yok!"

Düşünmeye değer.

Çin'li Gao: "kağıt para, üzerine yazıldığı kağıt kadar bile para etmiyor!"

2011-01-31T20:38:00.002+02:00

Geçtiğimiz haftasonu yapılan ve bugün sona eren Davos'taki meşhur Dünya Ekonomik Forumu toplantılarında HSBC'nin düzenlediği bir oturumda konuşan Çin Yatırım İdaresi (Yani Çin'in 300 milyar dolarlık milli yatırım fonu) Başkan Yardımcısı Gao Xiking, MB'larının "QE" kılıfıyla karşılıksız para basmaları yüzünden kağıt paraların değer kaybettiğini söylemiş ve aynen;

"You know money is gradually becoming not worth the paper it's printed on,"

demiş! Daha da ilginci, Gao aynı konuşmasında,

“We’ve started collecting Zimbabwe notes,”

da demiş! Zimbabwe'de enflasyon oranı 2009 yılında % 500 milyar idi! Demek ki Çinli'ler için Zinmbabwe parası dolardan daha değerli hale gelmiş!

Düşünmek lazım!..

"Bir milleti yıkmak istiyorsan, parasını tahrip et"

2011-01-31T18:23:00.006+02:00

Başlıktaki sözü Adam Fergusson söylemiş.

Bugün tesadüfen dikkatimi çeken "When Money Dies" başlıklı kitap, bugün işimi gücümü bırakıp tam günümü bu kitaba ayırmama neden oldu. 1975'de basılmış olan bu kitap, baskısı tükenince amazon.com'da antika fiyatı 1317 doları geçmiş! Warren Buffet'in gündeme getirmesinden sonra 2010 yılında bu kitabın yeni baskısı yapılmış. Ama 2010 baskısı da hemen tükenmiş! Yeni baskısı Google kitaplarında sınırlı olarak var.

Ancak internette tam metin olarak çeşitli sitelerde mevcut. Mesela şurada ücretsiz tam metin var. Ayrıca openlibarary.org'da da mises.org'a link var. Bazı bloglarda da kitabın tam metin adreslerine link var. Bilenler için library.nu sitesinde de bu kitap mevcut.

Başlıktaki söz, kitabın yazarına ait ve kitabın giriş bölümünün sonunda söylenmiş. Aynen şöyle:

"It goes far to prove the revolutionary axiom that if ypu wish to destroy a nation you must corrupt its currency. Thus must sound money be the first bastion of a society's defence."

Kitapta enteresan bilgiler mevcut. Mesela, Almanya'da 1 adet yumurtanın fiyatı, 1918 yılından 1923 yılına kadar 500,000,000,000 (beşyüzmilyar) kat yükselmiş! 1 bdolar 4.2 mark ederken, birkaç yıl içinde 4.2 trilyon marka eşit olmuş! Yani paranın deval oranı yumurtanın da iki katı, tam 1 trilyon kat! Hiperenflasyon döneminde hırsızlar para dolu bi çanta çaldıkları zaman paraları boşaltıp çantayı götürürlermiş!

Kitabı okurken şunu düşündüm: karşılıksız para basarak finanse ettikleri savaşları kazanacaklarını sananlar, asıl savaşı evde kaybetmesinler? Aynen tarihte olduğu gibi!

Kilogram için kalıcı bir ölçü birimi aranıyormuş!

2011-01-26T17:00:00.005+02:00

Geçen gün bizim gazetelerde okuduğum bir habere göre, kilogram için kalıcı bir ölçü birimi aranıyormuş! (örneğin Bkz. “Kilogram”a kalıcı ölçü aranıyor. veya bkz. Kilograma rakip aranıyor )

Habere göre, 1879 yılında Londra'da kilogramın ağırlığı için %90 platin ve %10 iridyum üzerinden belirlenmiş.

"Ancak yüz yılı aşkın ölçümler, kilogramın ağırlığının azaldığını gösteriyor. Hesaplara göre, silindirin kütlesi 0,4 mm çapındaki bir kum taneciği kadar
değişti."

İşte bu nedenle şimdi hiç değişmeyecek bir öçlü birimi tespit edebilmek için Londra'da Royal Society, toplanarak yeni hiç değişmeyen ağırlık ölçü birimini belirleyecekmiş. 2015 ylından itibaren yeni ağırlık ölçüsü devreye girebilirmiş.

Bilim adamları kilonun eskisi kadar ağırlık ifade etmemesinden korkuyormuş:

Scientists fear kilograms don't weigh as much as they used to
By Steve Connor, Science Editor

"Tek para ile ne alaka?" derseniz, cevaım şu: ağırlık ölçü biriminin ifade ettiği değerin 100 küsur senede "bir kum taneciği" kadar değişmesi bile sorun olurken, değer ölçü biriminin standart olmaması bir tarafa, ölçtüğü miktarın her Allahın günü, hatta her Allahın saniyesi bile değişebilmesi, sürdürülebilir bir şey olabilir mi?

Ümidimiz, Royal Society veya başka uluslararsı itibarı olan bir kurumun, değer ölçü biriminin sabitlebnmesi için de toplanması ve bu konudaki uluslararası standart eksikliğinin sakıncalarının daha çok tartışılması.

"the Economics of Happiness"

2011-01-25T19:50:00.002+02:00

Globalleşmeye karşı yerelleşmeyi savunan film enteresan. Özetle, mutluluğun globalleşmede değil, yerelleşmede olduğunu söylüyor. Özellikle globalleşmenin pek bahsedilmeyen 8 sakıncasına vurgu yapıyor. Bunlardan özellikle iki tanesi hoşuma gitti.

No 4: Hatalı fiyatlamalar yüzünden binlerce kilometre uzakta üretilen bir ürün, hemen yanıbaşımızda üretilenden daha pahalı olabiliyor. Bir çok üründe ülkelerin ithal ettiği miktar ile ihraç ettiği miktarlar birbirine yakınmış. Sonuç: fiyatlama hataları yüzünden bir sürü transport ve CO2 emisyonu! Hani bir fıkra var ya, aynı eşeği iddia uğruna alıp alıp sattıktan sonra yine eski sahibinin elinde kalınca, "peki biz bu haltı niye yedik?" diye sorana verilen cevap: "öyle deme, bi sürü işlem hacmi yaptık!" gibi, hatalı fiyatlamalar yüzünden, Dünya üzerindeki ticaretin bir kısmı aynen bu fıkraya uygun!

No 8: Gelişme ölçüsü olarak GDP'nin kullanılması yanlış! Muhasebeleştirme hataları yüzünden fiyatlamalar ve değer ölçüleri de doğruyu yansıtmıyor!

Peki para biriminin globalleşmesini (Tek Parayı) savunan biri, ekonomilerin yerelleşmesini nasıl savunabilir? Cevabım şu: 20. yyın sonunda yanlış şeyler globalleşti! Ama asıl globalleşmesi gereken para birimleri ise yerelleşti! Para biriminin globalleşmesi, ekonomileri yerelleştirecek! Para birimi manipülasyonu yoluyla mukayeseli üstünlük kazanma imkanı kalmayacak. Buna ileride daha çok değineceğim inşallah. Şimdilik daha yakışıklı görünmesi ve daha fazla ciddiye alınması için İngilizcesini belirtmekle yetineyim: "Localization of the economies by globalizing the fiat currencies" güzel başlık olur. İnşallah fazla ertelemeden altını doldurup makale yaparım!

Film yaklaşık 1 saat (1:08:25). Seyretmek için vimeo'ya gitmek gerekiyor. Filmin indirilmesi için gerekli bilgiler şurada:

http://www.theeconomicsofhappiness.org/images/stories/downloads/eoh_press_kit.pdf

Filmin bulunduğu link ise şu:

http://vimeo.com/

email log in: economicsofhappiness@isec.org.uk
password: localization

"Mutluluk İktisadı" (the Economics of Happiness)

2011-01-25T17:44:00.002+02:00

İktisatın bir bilim olarak henüz oturmamış bir disiplin olduğunu değişik vesilelerle belirtmişimdir. Özellikle, henüz başında olduğumuz global ekonomik kriz ve "para" kavramının önümüzdeki dönemde geçireceği dönüşüm sonrasında, tüm iktisat kitaplarının yeniden yazılacağını, mevcutların da "iktisat tarihi" kategorisine atılacağını düşünüyorum.

Bu kapsamda, mevcut iktisadi paradigmayı sorgulayan "Mutluluk iktisadı" diye tercüme edilebilecek şu film ve hareket dikkatimi çekti. Buraya da not düşmek istedim.

Get Active - What WE Can Do

TEB de Yuan ile işlem yapmaya başlamış!

2011-01-17T16:44:00.002+02:00

Bir önceki yazıda HSBC'nin TRde yuan işlemlerine başladığından bahsetmiştim.

Bugün gördüğüm bir habere göre TEB de başlamış! Haber şu:

"TEB, Yuan ile işlem yapmaya başladı"

Habereki bilgiye göre:

"Hong Kong merkezli Bank of China (Hong Kong) Limited ile bir anlaşma gerçekleştiren TEB, müşterilerine Çin ile yaptıkları ticarette Yuan olarak havale gönderme ve alma imkanı sunuyor. TEB ayrıca Yuan cinsinden gerçekleştirilecek dış ticaret işlemlerine de aracılık ederek, yurtdışı ile ticaret yapan firmalara kolaylık sağlıyor ve Çin ile ticareti olan müşterilerine Dış Ticaret Merkezleri aracılığıyla da destek veriyor."

Hayırlı olsun! Bunların uluslararası ekonomi açısından ne kadar önemli adımlar olduğu, bi kaç yıl sonra anlaşılır..

"HSBC Renminbi işlemlerine başlıyor"

2011-01-14T16:03:00.003+02:00

Tek parayla doğrudan ya da dolaylı alakalı haberleri not düşme gibi bir niyetim var güya ama tembellikten hep atlıyorum. iki gün önce rastladığım bi haberin başlığı da başklıktaki cümleydi.

11 Ocak 2011 tarihli habere göre, HSBC 17 pazarda Çin para birimi ile işlemlere başlamış. 33 ülkede yuan hesabı açılabiliyormuş ve Çin ile iş yapan Türk firmalarının hayatını kolaylaştırmak için TR'de de başlayacakmış. habere göre;

Yeni uygulamanın hayata geçmesi ile HSBC Türkiye müşterileri artık yuan hesabı açtırıp, ödemelerini yuan olarak yapabilecek veya tahsil edebilecek, Çin ile ticaret işlemlerinde HSBC'nin danışmanlık ve aracılık hizmetlerinden faydalanabilecekler.

Bu haber satır arasında kaynasa da esasen basit bi gelişme değil. Dolara muhtaç olma ihtiyacını azaltacağı için uzun vadede önemli sonuçları olacak. Haberdeki bilgiye göre önümüzdeki 5 yılda Çin'in dıçş ticaret işlem hacmi 2 trilyon doları aşacak ve Çin para birimi en çok kullanılan 3 para biriminden biri olacakmış. "Henüz Çin'in para birimi convertible bile değil" diye küçümseyenler ya da bu gelişmeleri dikkate almayanlar 5-6 sene sonra ne diyecekler bakalım?

Haberdeki bilgiye göre HSBC'nin Çin para birimi ile işlem gerçekleştirdiği 17 pazar ve Yuan hesabı açılabilen 33 ülke şunlarmış:

Yuan işlemi yapılan 17 pazar; Hong Kong, Makau, ASEAN ülkeleri (Filipinler, Tayland, Endonezya, Singapur, Vietnam, Brunei, Malezya)Orta Doğu, İngiltere, Mauritius,Yeni Zelanda, Avustralya, ABD, Brezilya ve Meksika.

Yuan hesabını açılan 33 ülke: Hong Kong, Makau, ASEAN ülkeleri, Japonya, Kore, Yeni Zelanda, Avustralya, Kazakistan, Israil, Ermenistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, İngiltere, Rusya, Almanya, Fransa, İtalya, Turkiye, Polonya, Çekoslovakya, Arjantin, Meksika, Brezilya, Güney Afrika, ABD, Kanada.

HSBC'nin aynı basın bültenine referans veren "Yuan'ın kaderi değişecek" başlıklı başka bir haberde de Çin'in 2050 yılında dünyanın en büyük ekonomisi olacağı ve Çin'in kendi para birimini rezerv para yapmak istediği belirtiliyordu.

Naçizane görüşüm, Çin'in en büyük ekonomi olması 2050'yi bulmayacak, çok daha erken olacak. Henüz kartopu dağdan aşağı doğru yeni yuvarlanmaya başladığı için belli bir momentuma ulaşmadı. Kartopu büyüdükçe momentumu artacak. Büyüklüklerin ve sıralamaların ne kadar hızlı değişebileceğini tahayyül edemiyoruz. şu an manipüle edilerek ertelenen kırılmalar başlayınca, her şeyin ne kadar hızlı tersyüz olduğunu görünce çok kişiyi şaşırtacak. Şu an ABD başta "Batı"nın özellikle hizmetler kesiminin hatalı fiyatlanmasından kaynaklanan büyüklükleri, o parametreler değişince hızla değişecek.

Ama Renminbi'nin rezerv para birimi olması bence daha zor. Hatta Batılılar için Çin parası rezerv olacağına, TDP daha mantıklı olmaz mı?

"FED'in en iyi yaptığı işin para basmak olduğunu bilirdik, şimdi onu bile beceremiyorlar!"

2011-01-07T18:28:00.004+02:00

Başlıktaki ifade benim değil, Ali Perşembe'nin.
Her perşembe cnbc-e'de "Perşembe'nin Gelişi" (bir arkadaşın ifadesiyle "perşembenin delisi") programını zevkle izlemeye çalışırım. Dünkü (6 Ocak 2011 Perşembe'nin Gelişi) programında başlıktaki ifadeyi kullandı.

Mesele özetle şu: Geçen sene FED, kağıt paralarının dizaynını değiştireceğini ilan etmişti ve bu kapsamda Şubat 2011'de yeni dizaynlı 100 dolarlık banknotlar tedavüle sürülecekti. Ama Aralık ayı içinde yapılan bir açıklama ile, yeni dizayndan vazgeçilmiş. Nedeni de, yine yapılan açıklamaya göre, yeni banknotlar FED Darphanesinde matbaa makinesine sıkıştığı için hatalı basılmış. Ama hatalı basılan miktar az değil, 1,100,000,000 (1.1 milyar) adet imiş! Şu an tedavüldeki FED banknotlarının değeri 930 milyar dolarmış. Hatalı basılan miktarın değeri ise 110 milyar dolar! Bu hatalı paraların baskı maliyeti de 120 milyon dolar imiş!

Bu kadar büyük miktarda para hatalı basılırken FED matbaasında çalışan 2300 kişiden hiçbiri aylarca bu hatayı farketmemiş mi?

Ali Perşembe bu durumu, "FED artık en iyi yaptığı işi bile beceremiyor!" diye, kendi üslubuyla güzel bağlamış. Ama bence bu durum o kadar basit değil. Yine eski dizayn banknotları "H. Paulson" imzasıyla basmaya devam etmenin başka bir gerekçesi vardır. İleride öğreniriz. Zaten yeni dizayn banknotların tedavüle sürüleceği açıklandığı zaman "eskisiyle yenisi beraber tedavül edecek" diye özellikle vurgulanmıştı. Yani yeniler piyasaya sürülse bile eskiler korunacaktı. Ben de o zaman sormuştum, "peki eskiler duruken tedavüldeki emisyonu nasıl kontrol edecekler?" diye! Öyle ya, eskiler duracaksa, tedavüle yeni sürülen paraların tamamı yeni emisyon anlamına gelmeyecek miydi? Bu durumda, "skeptic" aklıma ilk gelen, piyasaya fazladan sürdükleri dolarların daha kolay ifşa olacak olması geliyor. Eğer eski dizaynı sürmeye devam ederse pek kimse farketmez, ortalıkta ne kadar bol para olduğunu. Gerçi dolar üzerindeki seri numaralarını hesaplamaya kalkanlar istedikten sonra hesaplayabilirler ama kaç kişi yapar ki onu? Kolayca yeni paralar sürülebilir. Dizayn değişse, sürülenlerin yeni olduğu, eskilerin de hala mevcut olduğu daha kolay sırıtırdı!

Ayrıca yine o haberden, 100 doların basım maliyetinin 12 cent olduğunu öğreniyoruz. Daha önce 7 cent idi. Demek ki, para basım maliyetinde de enflasyon var! ABD'nin senyoraj geliri azalıyor! Hala gidecek çok yol var ama er geç o maliyetin senyoraj gelirini sıfırlayacak noktaya kadar ulaşacağına inanmaya devam ediyor bu satırların yazarı. Nitekim ABD madeni paralarında bu durum negatife dönmüş durumda. Yani, ABD bastığı madeni paraların çoğundan zarar ediyor, zira içeriğindeki maden değeri o bozuk paranın değerinden daha yüksek! Yakında "bakır-nickel sağlığa zararlı" deyip plastikten bozuk para basarlarsa şaşırmamak lazım!

2011 beklentisi: "Paranın ölmeye başladığı yıl"

2011-01-06T10:57:00.003+02:00

Sene başlarında o yıla ilişkin öngörülerde bulunmak (ve eğer öngörüler tutmuşsa ya da tutmasa da yeterince cesur bir kişilik ise sene sonunda da o öngörüleri fiili gerçekleşmelerle mukayese etmek) adettendir.

Bu satırların yazarı, o türden vadeli öngörüde bulunacak kadar "kötü iktisatçı" değildir!

(Zira bilmektedir ki, "iyi iktisatçı ya oran vermez, ya da vade vermez. Her ikisini birden veren de iyi iktisatçı olmaz!")

Ama başkalarının öngörülerini okumayı sever. Bunlardan birini az önce okuyunca, buraya da not düşeyim dedim. İktisatçı ve eski bankacı Alasdair Macleod, FinanceAndEconomics.org sitesinde yayınlanan yazısında, "Eğer kağıt para bu yıl ölmezse de, 2011'in, kağıt paranın ölmeye başladığı yıl olacağını" söylemiş.

Yazı şurada:

2011 – The year when money starts to die

Yazarın argümanlarına genel olarak katılmakla birlikte, naçizane görüşüm, bugünlerde oynanan oyun çok-çok-çok büyük olduğu için, kaçınılmaz akıbeti, her ne pahasına olursa olsun, mümkün olduğu kadar geciktirmek için ne gerekiyorsa yapılacaktır. O kapsamda, nasıl 2008'den beri borsaların çökmesi gerektiği halde nasıl milleti ters köşeye yatırmak için inadına yükselttilerse, doların normalde (artık!) çökmesi gereken bu yıl da, bu satırların yazarının yıllardır bahsettiği "korku filmlerindeki yaralı kötü adamın tam da öldüğünün sanıldığı anda birden doğrulup ölmeden önce son pisliğini yaptığı" aforizmasının gerçekleştiği yıl da olabilir. İşte o zaman tarih vermek daha olabilir.

Muzır reklama da çare: Tek Para!

2011-01-03T18:53:00.003+02:00

Kaynak: FinansGundem.com

Bir Rus finans dergisinin yukarıdaki reklamı, ahlak kurallarına uygun bulunmadığı için kaldırılmış!

Tek Para olsaydı, böyle "ahlak kurallarına aykırı" reklamlar yapma riski da olmazdı!

Görüldüğü üzere, Tek Para muzır reklama da çare olabilecek, aspirin gibi bir ilaç!

Mutlu yıllar!..

(Teşekkürler Kutlay!)

"Estonya Euro’ya geçiyor, diğerleri sırada bekliyor"

2010-12-30T16:15:00.003+02:00

Hürriyet'te önceki gün yayınlanan haberin başlığı böyleydi.

Estonya Euro’ya geçiyor, diğerleri sırada bekliyor

Tek Para'ya geçişte önemli bir adım, öncelikle toplam para birimi sayısının belli para bölgeleri etrafında toplanarak azaltılmasıdır. İkinci aşamada o paralar da birleşerek sayı bire kadar inecektir. Dolayısıyla, ilk aşamada Euro, Dolar, Yen, Dinar (ya da el-Haliç) gibi para bölgeleri etrafında kümelenerek itibari milli para birimi sayısının azaltılması, Tek Para'ya gidişte gayet sağlıklı bir adımdır.

Diğer taraftan, Estonya'nın 2011 başından itibaren Euro'ya geçmesi, zamanlama olarak da oldukça manidar! Zamanında kendileri ayaklarını yorganına göre uzatmayıp, olmayan paraları (ya da torunlarının refahını) erkenden harcayan bazı ülkelerin politikacıları, sırf kendi hataları yüzünden memleketlerinin düştüğü durumun sorumluluğunu euroya yükleme çabalarının olduğu bir dönemde Estonya'nın bu adımı atması daha da anlamlıdır.

Çok sevdiğim bi sözle bağlamak gerekirse, "büyük fikirlerin benimsenmesi yıllar, bazan yüzyıllar alır."

PIMCO: "ABD rezerv para statüsünü koruyacak"!

2010-12-30T15:57:00.002+02:00

Portföyündeki ABD devlet tahvillerini elinden ilk çıkarmaya başlayan fon olan PIMCO, ABD rezerv para statüsünü korumaya devam edecek demiş!

US will keep reserve currency status, says Pimco
Source: BI-ME with Bloomberg , Author: Posted by BI-ME staff
Posted: Thu December 30, 2010 4:00 pm

Ama bu statüyü korumak için bahsettiği dönem, "2011"! Yoksa, 2011'de bile kaybedeceğini düşünenler, söyleyenler mi oldu yoksa, yakalayamadım. Bu görüşün gerekçesi de, "dünyadaki 9 trilyon dolar büyüklüğündeki rezervi Çin'in henüz absorbe edebilecek durumda olmamasına bağlamış.
Buradaki kritik ifade;

“Rising powers such as China are not yet ready to absorb the $9 trillion in reserve assets the world holds, ..."

Yani, henüz, ya da şimdilik hazır değil. Ama bu gidişle çok uzak olmayan bir vadede hazır olacak.

***
Ama bu lafları okurken, Bloomberg-HT'de, SPK Başkanının "dolar sallanıyor, istikrarlı bir rezerv bulunana kadare altın çok daha yukarılara gidebilir" dediğini dinlemek, enteresan bir tecrübe oldu 2010'un sondan ikinci gününde..

Mundell: "21. yy'da daha az para bölgesi lazım"

2010-12-16T16:55:00.003+02:00

Geçen hafta perşembe günü İMKB'nin 25. kuruluş yıldönümü müsnasebetiyle yapılan törenler kapsamında Nobel'li İktisatçı Robert Mundell Haliç Kongre Merkezinde bir konuşma yapmıştı.

Gerek programın "iki saat kadar" sarkması sonucu Mundell'in konuşmasının öğle yemeğini bile geciktirecek bir saate denk gelmesi ve gerekse Mundell'in artık yaşının "kemale" ermesinin ya da onun için yeterince önem verdiği bir konuşma olmamasının etkisiyle tekrarlara düşmesi nedeniyle o kadar heyecan verici geçmese de, konuşmasının sonunda bana göre önemli üç mesaj verdi:

1- Daha az sayıda para bölgesi, daha çok sayıda para bölgesine göre daha iyidir. Meali: para birimi çeşidinin azalması lazım.

2- 21. yüzyılda uluslararası bir lender of rlast resort ihtityacı var. Meali: dolar nihayet bir ülkenin milli para birimi ve kendi ülkesinin işine geldiği şekilde kullanılan bir para. Güzel havalarda verilen şemsiye, yağmur yağarken ROW'a verilmeyebilir, ABD'nin keyfine kalmış ve şimdiye kadarki bazı tecrübeler bunun öyle olduğunu, dahası, giderek daha fazla öyle olacağını gösteriyor.

3- 21. yüzyılda yeni bir rezerv para birimine ihtiyaç var. Meali: dolar görevini layıkıyla yerine getirmiyor. Onu işten atıp işe başkasını almak lazım!

Euro'nun fikir babası olan Mundell'in Euro'nun bugünlerde geldiği noktadan memnun olması veya projeksiyonlarına eskisi kadar rahat itibar edilmesi konjonktürel olarak zor olsa da, bu üç husus not edilmesi gereken önemde bence.

Yunanistan Drahmi'ye geri dönecekmiş! (Zaten Elvis de dönecek!)

2010-12-15T16:35:00.002+02:00

Bugünkü gazetelerde, Yuaunsitan'ın Drahmi'ye geri dönüşü tartışmaya açtığına ilişkin haberler vardı. (Bazıları içib bkz. Hurriyet, EurActiv, Taraf)

AA kaynaklı habere göre;

Haftalık “Veto” gazetesi “Yunanistan’ın euro’dan çıkması ve yüzde 30 develüasyonla drahmiye dönmesi” senaryosunu manşetine taşırken 2002 yılında tedavülden kalkan 1000 drahmideki tanrı Apollon’un yerine fotomontajla Başbakan Yorgo Papandreu’nun resmini koydu.

Yani %30 devaluasyon yaptıktan sonra, Euro yerine kendi bastığı renkli kağıtları verecek ve krizden çıkacak! Şimdiye kadar yenmiş olanlar da yanına kar kalacak?

Sıkıntıya düştükçe suçu Euro'ya atan Avrupalıları, kendisi tamahkar hesaplarla kredi kullanıp terse düşüp battıktan sonra "bana usulsüz kredi kullandırdılar" diye kredi vereni şikayet eden tiplere benzetiyorum. Sanki gırtlağını sıkarak zorla kredi verdiler... Kredi alırken niye şikayet etmedin, bana usulsüz kredi kullandırıyorlar diye de battıktan sonra şikayet ediyorsun?

Ama euro yüzünden krizi çözemiyoruz diyenlerin durumu asıl, "vergi kaçıramıyorum" diye hayıflananlara benziyor. Euro olmasa onlar da renkli kağıt parçalarını basıp basıp piyasaya verecekler ve krizi aslanlar gibi çözmüş olacaklar! Sanki kriz zaten olmayan paraların harcanmasından çıkmamış gibi, olmayan paraları basarak krizi çözecekler.

Hep söylüyorum. Likidite vermek, eğer kriz bir likdite krizi ise işe yarar. Ama şu anki kriz likidite krizi değil ki! Basit bir iflas durumu! Müflise likidite vermek ise, dipsiz kuyuya para atmak gibidir. Kaçınılma akıbeti sadece geciktirir ve maliyetini yükseltir. Hepsi o!

İzlemeye devam! Saat işliyor, borçların vadesi yaklaşıyor!..

Perşembe'nin Gelişi: "BANKISTER" ve "DOOH NIBOR"

2010-11-25T23:09:00.003+02:00

CNBC-e'de Perşembe günleri duayen borsacı Ali PERŞEMBE'nin hazırlayıp sunduğu "Perşembe'nin Gelişi" programı var. Bence, TV klasiği olmaya aday, harika bir program. Vakit buldukça seyretmeye çalışrım. Bayramdan öncekini kaçırmıştım, az önce seyredince "mutlaka bloga eklemeliyim. Benim burada anlatmaya çalıştıklarımı çok daha kısa zamanda ve çok daha çarpıcı bir üslüpla anlatmış" diye düşündüm.

NTVMSNBC'nin sitesinden videoyu almayı beceremedim. ama linki aşağıda. seyredilmesini hararetle tavsiye ederim. ABD'de oynana oyunun senaryosunu üç perdede özetlemiş:

Perşembe'nin Gelişi, 11 Kasım 2010

"Bankıster" terimini de ilk kez burada duydum. Cuk oturmuş!

"Dooh Nibor"u da. "O da neymiş?" diyenlere, aslında "videoyu izle öğren, her şeyi hazır bekleme" demek lazım ama hadi kıyak geçeyim: ABD hazinesi ve FED imiş!

Hani Robin Hood zenginden alıp fakire verirmiş ya, bunların yaptığı ise, Robin Hood'un tam tersi, fakirden alıp zengine vermek! Doğru söze ne denir?

"İngiltere'den İrlanda'ya yardım!"

2010-11-23T12:34:00.002+02:00

Dün günün haberi bence başlıktakiydi.

İngiltere Maliye Bakanı'nın açıklamasına göre, IMF ve AB'den 100 milyar euro kadar yardım koparan İrlanda'ya İngiltere de 7 milyar sterlin doğrudan yardım yapacakmış.

Tabi bu yardım aslında İrlanda'daki kendi alacaklarını ve menfaatlerini korumak için ama yine de insanın aklına bununla ilgili bir sürü atasözü geliyor:

"Bugün sana, yarın bana!"

gibi. Ya da,

"Ayranı yok içmeye..."

Merakım şu: yarın kendisi o yardıma muhtaç olduğunda, İrlanda yardım edebilecek mi?

Ülkelerin kişibaşına kümülatif cari açık miktarları

2010-11-23T10:26:00.004+02:00

Kaynak: WikiMedia

Yukarıdaki harita ilginç. Adeta "sıradaki?" sorusunun cevabını vermiyor mu, kırmızının tonları? Dikkat buyurun, en koyu kırmızı İzlanda. Zaten ilk önce o "morarmış" durumda! Sonra Yunanistan, İngiltere ve şürekası ile İspanya ve Portekiz birbirine yakın renkler... ABD ve Avustralya da aynı renkte ama onların da "morarabilecekleri", büyüklükleri nedeniyle şimdilik yeterince dillendirilemiyor. Ancak, manzara budur.

Global manzara

2010-11-23T10:07:00.005+02:00

Kaynak: WikiMediaCommons

Bugünlerde moda İrlanda. Önce İzlanda, sonra Yunanistan, şimdi İrlanda... Sıradaki?

"Sırada kimse yok, olsa da bizim biat ettiğimiz, en büyüğün onlar olduğuna hala inandığımız ülkeler olabilemez, olmamalı, çünkü biz onların hala büyük olduğuna inanıyoruz. tarasa da bizim küçümsediğimiz ülkeler olabilir" diyenlere göstermek üzere güzel haritalar buldum.

Wikipedia'nın "kardeşi" Wikimedia Commons'un güzel haritaları var. Aklınıza gelen gelmeyen bir sürü konuda, ülkelerin mukayeseli durumunu dünya haritası üzerinde renkli şekilde gösteriyor. Faydalı bir eser.

O haritalardan akılda bulundurulması gereken birkaç tanesinin manzarasını buraya ekleyeyim istedim. Yukarıdaki haritada, Ağustos 2010 itibarıyla CIA Factbook'undan alınan verilere göre, ülkelerin döviz rezevlerinden dış borçları çıkarıldıktan sonra kalan miktarlar gösterilmiş.

Lincoln'ün şu lafını hatırlama zamanı değil mi?

"Bir an için herkesi kandırabilirsiniz, bazılarını sürekli kandırabilirsiniz. Ama
herkesi her zaman kandıramazsınız."

Lincoln'ün sözünde geçen ikinci gruptaki tiplerde olmak istemeyenlerin gözatması gereken haritalar olduğunu düşünüyorum.

Piyasa Sürülen Dolarlar Nasıl Toplanacak?

2010-10-05T11:02:00.004+03:00

Kaynak: İktisadiyat

Helikopter Ben, ismiyle müsemma bir şekilde dolarları saçarak "yangın"ı söndürmeye çalışıyor. Şimdiye kadar verilen bir kaç TRILYON DOLAR yetmedi, bir aya kalmaz "dipsiz kuyuya" YARIM TRİLYON daha atılacağını açıklar, "QE2" gibi fiyakalı bir isimle. Şüphesiz bu kafayla QE2 son olmayacak, aynı seriden 3, 4... gibi yeni filmler de gelecektir.

Ama helikopterden saçılan bu dolarlar bir süre sonra yeryüzünde çevre kirliliği yapmayacak mı? O zaman nasıl temizlenecek (merkez bankacılarının teknik ifadesiyle nasıl sterilize edilecek?) Bir blog sayfasında rastladığım yukarı daki resim bu sorunun cevabını çok güzel vermiş. Kıyıda köşede kalmasın istedim.

Bu satıların yazarı, nasıl bu kadar emin olabiliyor, koca iktisat profunun icraatının yanlışlığı konusunda? Çünkü biliyor ki "Batı"daki sorun basitçe likidite eksikliği değil, batık (insolvency) durumudur. Eğer sorun sadece likidite olsa, (Bkz. 2001 Türkiye'si) saçılan bu paralar işe yarardı. Ama sorun iktisaden iflas etmiş olma durumu olduğu için, saçılan paralar sadece mukadder sonucu geciktirir ve batanların bazılarının kimliklerini değiştirir. Hepsi o! Yeterince uzun yaşayanlar bunu görecekler netekim!

"Hindenburg kehaneti": 12 Ağustos 2010 + 36 gün?

2010-09-01T13:30:00.004+03:00

Kaynak: Econtwist's Blog

Erdal ŞAFAK'ın 27 Ağustos 2010 tarihli Sabah gazetesindeki yazısı enteresandı. Piyasaların gidişatı açısından tarihe not düşmek adına burada zikretmek istedim.

Yazı şurada:

Hindenburg kehaneti

Hindenburg, 6 Mayıs 1937'de New Jersey'de yanarak düşen zeplinin adıymış. O zeplin için o zamanlar "asla yanmaz, asla düşmez" falan deniyormuş. Aynen Titatinc için "asla batabilemez", sesten hızlı uçan Concorde için "asla düşmez" dendiği gibi. Ama, bilindiği üzere, bir zamanlar bazılarınca "asla olamaz" denen o ihtimallerin hepsi gerçekleşmiş!

Çok küçük ihtimalli birçok durumun aynı anda gerçekleşmesi sonucu Hindenburg zeplininin düşmesi, bir teknik analiz yöntemine isim vermiş. Erdal Şafak'ın yazısında aktardığına göre;

"Wall Street'te genel trendin yükseliş yönünde olduğu herhangi bir seansta işlem gören hisse senetlerinin en az yüzde 2.2'si son 52 haftanın en yüksek değerine ulaşırsa, yine aynı seansta hisse senetlerinin yine en az yüzde 2.2'si son 52 haftanın en düşük değerine inerse, yandı külüm keten helva!"

Bunlar gerçekleşirse ne oluyormuş? 36 gün içinde, %25 ihtimalle "çok güçlü bir deprem" oluyormuş. Erdal Şafak'ın yazısında yok ama başka bir yerde %41 ihtimalle de "panik satışlar" olduğunu okudum. Yani %25 ihtimalli olan panik satış ötesi bir çöküş.

Peki bu Hindenburg kehaneti en son ne zaman gerçekleşmiş? 13 Ağustos 2010'da, yani 18 gün önce!

"13 Ağustos'ta Wall Street'te bu kehanet gerçekleşti: O gün New York Borsası'nda işlem gören hisse senetlerinin yüzde 2.9'u son 52 haftanın en yüksek değerine ulaştı, yüzde 2.6'sı da son 52 haftanın en düşük değerine indi."

Eğer takvim günü hesabı sayılırsa önümüzdeki 18 gün içinde (19 Eylül 2010'a kadar) işlem günü sayılırsa da 27 Eylül 2010'a kadar ABD borsalarında ciddi bir çöküşün başlama ihtimali hayli yüksekmiş.

Fazla uzun değil, bekleyip göreceğiz!

Erdal Şafak bunları nasıl olsa yabancı basından bi yerden almıştır diye düşünerek Hz Google'a sorunca, son haftalarda bu konuda yazılmış binlerce blog yazısına ve gazete haberine rastladım. WSJ bile bunu haber yapmış!

Öncelikle, Hindenburg kehanetinin şartları sadece yıllık ortalamalarda en düşük ve en yükseğin aynı gün bolca bulunması değil, toplam beş kriter varmış ve bazı blog yazılarına göre bu beş kriterin hepsi gerçekleşmiş!

Ayrıca kritik oranın %2.2 değil, %2.5 olduğunu söyleyenler de var. Zaten bu kriterlerin gerçekleşme tarihi de 13 Ağustos değil, 12 Ağustos imiş! (Bu durumda vade 26 Eylül'e geriler!). dahası, 36 gün, kehanetin gerçekleşmesi çin değil, hareketin teyit edilmesi çin öngörülen süreymiş! %25 ihtimalli hareket, 120 gün içinde oluyormuş!

Sanırım sayın Şafak tek kaynağa bakmış ve yanlış tercüme etmiş haberini yazarken.

Diğer taraftan bazıları (her zaman olduğu gibi) bu indikatöre pek itibar etmiyorlar. İtibar etmeyenlere göre, bu kriterlerin kabul edilmesi için, mesela bir ay içinde en az üç kez gerçekleşmesi lazımmış. 2008'de bu kriter 7 defa sağlanmış ve o yıl ABD borsaları 1929 buhranından beri en büyük düşüşü yaşamış. 12 Ağustos'ta gerçekleşen eğer ilk ise, (beklenen çöküş 1929'dan daha beter olduğuna göre!) önümüzdeki günlerde birkaç defa daha gerçekleşmesini beklemek gerekir. Bu durumda kehanetin tahakkuk tarihi gecikir ve o çöküşten önce (İngilizceki klasik ifadeyle) düşmeden önce daha yüksekler görülür.

Ayrıca yılın en yükseğini görenlerin sayısının, yılın en düşüğünü görenlerin sayısının iki katından fazla olmaması lazımmış.

Bu kriteri ciddiye almayanlar, henüz geliştirilme aşamasında olan ve mükemmel olmayan bir indikatör olduğunu belirtiyorlar ve kendi kendini doğrulayan kehanet olarak nitelendiriyorlar. Bazılarına göre ise, bütün piyasa formasyonları arasında en çok korkulan patern bu.

Bütün bu yazıları okuduktan naçizane kanaatim, bahsedilen etkinin mutlaka gerçekleşeceği (%25 falan değil, %100!) ama bahsedilen sürede gerçekleşmeyeceği. Zira balon çok büyük ve patlamasıın geciktirilmesi için şapkadan tavşanlar çıkarılmaya devam edecek. Ta ki, tavşan ya da şapka kalmayıncaya kadar! Dolayısıyla kanaatim, bu seferkinin çok büyük olması nedeniyle defalarca teyitten sonra (dolayısıyla) daha uzun sürede ama mutlaka gerçekleşeceği yönünde. Bekleyip görelim!

* * *

Sahi, "asla olmaz" denen başka neler var günümüzde? Doların rezerv para niteliğini kaybetmesi? ABD hegemonyasının çökmesi?... "Asla olmaz" mı?

Sarkozy: "Dolar rezerv Para Olmasın"

2010-08-27T16:09:00.002+03:00

Ben haberi Finans Gündem internet sitesinde okudum, orijinaline ulaşırsam onu da belirtirim. Unutmadan not alayım istedim.
Haberin tamamı şöyle:

Dolar rezerv para olmasın

Sarkozy, alternatif para birimlerine daha büyük bir rol verilmesi çağrısı yaptı. 27 Ağustos 2010 Cuma Saat: 08:27

Fransa Cumhurbaşkanı Nicholas Sarkozy, G-20 üyesi ülkeleri global parasal düzeni reforme etmek için birlikte çalışmaya davet etti. "Kur hareketlerin müzakere etmek için yeni bir çerçeve tanımlamamız gerekli" diye konuşan Sarkozy, muazzam miktarda döviz rezervi biriktiren Çin olmadan kurlar konusunda konuşmanın saçma olacağını da ifade etti. Sarkozy, Fransa'nın G- 20'ye başkanlık edeceği Kasım ayındaki ajandasının en üst sıralarında değişken döviz ve emtia piyasalarına istikrar getirilmesi olduğunu da belirtti. ABD Doları'nın rezerv para olarak hakimiyetini azaltma yönünde bir ihtiyaç olduğunu savunan Sarkozy, alternatif para birimlerine daha büyük bir rol verilmesi çağrısı yaptı.

Hasan Ersel: "Ne Olacak Bu ABD'nin Hali?"

2010-08-16T13:59:00.004+03:00

Hasan Ersel üstadın bugün Referans'taki yazısının başlığı, benim bu blogda hep söylediğim, hatta etiket haline gelen cümlem. Hoşuma gitti! Tabi bzim derdimiz ülke ve ya siyasetle ilgili olmadığı in ABD değil, dolar diye ifade ediyorum ama ABD=Dolar değil mi netekim? Biri olmadan diğeri anlam ifade eder mi?

Hatta Referans, Üstadın yazısını günün önemli haberlerinden biri olarak webde ana sayfadan da anons etmiş! Çok yeni ya da şaşırtıcı şeyler değil ama mainstream medyada yer bulmaya başlmaası bakımından anlamlı sayılabilir.

Ne olacak bu ABD'nin hali
16.08.2010 Hasan Ersel

Malezya'da 1 eyalet altın ve gümüş para basmış!

2010-08-13T16:26:00.004+03:00

AP'nin haberine göre, Malezya'nın Kelantan eyaleti, yerel kullanım için altın Dinar ve gümüş Dirhem basmış!

Kelantan eyaletinin yönetimini 1990 yılından beri elinde bulunduran Malezya İslam Partisi, şer'i hukuk çerçevesinde altın ve gümüş para basmış! İlk aşamada 630 bin dolar değerinde altın ve gümüş para basılmış ve bu paralar eyaletin merkezindeki bin kadar mağazada işlem görecekmiş. Altın paralar (dinar) 180 dolar, gümüş paralar (dirhem) ise 4 dolar değerinde imiş. Yerel hükümet ayrıca kamyu görevlilerine isterlerse maaşlarının belli kısmını bu paralar cinsinden alma hakkı da verecekmiş.

Malaysian state introduces Islamic currency

Haberden, sözkonusu uygulamanın her ne kadar dini gerekçelerle yapıldığı anlaşılsa da, kanaatimizce uzun vadede "fiat currency" kavramının sorgulanmasına imkan sağlayacak bir laboratuvar ortamı sağlaması nedeniyle olumlu olacaktır. Zira Malezya'nın mevcut para birimi olan Ringitt'in uluslararası piyaslardaki dalgalanmalardan olumsuz etkilenmesine rağmen altın dinarın değerinin daha istikrarlı kaldığı müşahade edildikçe, itibari kağıt paraların itibarları daha kolay sorgulanabilecektir.

Greenspan: "Şimdiye kadarki en olağan dışı finansal krizle karşı karşıyayız" Günaydın!

2010-08-09T12:03:00.004+03:00

Eski FED başkanı, bi zamanlar hep pembe tablolar çizdiği için "piyasa" tarafından pek sevilen, Maestro" falan denilen Greenspan bu sefer piyasaların alışık olduğu ve hoşuna gider şekilde konuşmamış. Gözüme çarpan haberin başlığı şöyleydi:

Greenspan says we now face 'the most extraordinary financial crisis ever seen'

Allah Allah, dünya tersine mi döndü? Greenspan'ın başına saksı mı düştü? Yoksa sırtında yumurta küfesi olmamasının rahatlığıyla hidayete mi erdi? gibi düşüncelerle haberin detaylarını okudum. Greenspan, Bush zamanında (tabi ki zenginlere) getirilen 2001 ve 2003 vergi indirimlerinin iptali gerektiğini söylemiş. Ama bunun borç parayla yapılmaması gerektiğini söylüyormuş. ABD hazinesi artık tuvalet kağıdını bile borç parayla aldığına göre, nasıl yapılacak? Tek yol kalıyor: daha fazla karşılıksız yeşil kağıt parçalarından basmak!

Greenspan, "ben de vergi indirimine taraftarım ama borç parayla değil" buyurmuş! Peki o kadar "Maestro" iktisatçı olmasına rağmen, o indirimler yapılırken görevde olduğu halde ABD bütçesinin durumunu ve sadece bir kaç sene sonrası için projeksiyonları görmüyor muymuş? Kendisi görevden ayrılıktan sadece 2-3 sene sonra ortaya çıkan manzarayı doğru öngöremeyecek kadar beceriksiz miymiş yani? Greenspan'ın bu önerisi bana bir zamanlar Beyaz'ın showunda canlandırdığı psikopat genç karakterini hatırlattı. Hani vardı ya, bir sürü şey isteyen, çoğu birbiriyle tutarsız ve birlikte gerçekleşmeleri imkansız ama yine de isteyen biri, o işte..

Merak ediyoruım, bir zamanların "Maestro"su, ABD ve dünya ekonomisinin içine düştüğü ve daha da kötü bir şekilde düşmesi kaçınılmaz olan durumda kendi sorumluluğunu ne zaman itiraf edecek? Ya da terk-i diyar etmeden kendi fahiş hatalarını itiraf edecek kadar samimi olabilecek mi? Henüz pek kimse dillendirmese de, ABD'nin içine düşmekte olduğu krizin ana mimarlarından biri "Maestro"dur. Kaderin cilvesine bakın ki hala ahkam kesen de o! Bugünlerde 84 yaşında olan Greenspan'ın bizdeki "nesildaşı" politikacılarla olan tavır-üslup benzerliği dikkate alınınca, herhalde o jenerasyonun karakteristiği o tavırlar diye düşünmemek elde değil!

NY Times haberindeki şu paragrafı aynen almak lazım:

“I’m in favor of tax cuts, but not with borrowed money,” Mr. Greenspan, 84, said Friday in a telephone interview. “Our choices right now are not between good and better; they’re between bad and worse. The problem we now face is the most extraordinary financial crisis that I have ever seen or read about.”

Koyu-italik kısmın meali şöyle:

"Şu an önümüzdeki seçenekler iyi ile kötü değil, kötü ile daha beteri arasında bir tercih yapmak. Şu an yüzyüze olduğumuz problem, şimdiye kadar yaşanmış ya da hakkında bilgi sahibi olunan en olağan dışı finansal kriz."

Greenspan'ın bu cümlesini, "dibi bulduk, kriz geçiyor, ikinci dip asla olmaz" falan diyenlere ithaf ediyorum!

AGFLASYON geliyor mu?

2010-08-06T10:24:00.006+03:00

Bu satırların yazarını tanıyanlar, tarım ürünlerinin mevcut fiyatlarını "inanılmaz derecede düşük" bulduğunu ve çok uzak olmayacak bir gelecekte birçok gıda maddesini şimdiye kadar alıştığımız fiyatlardan çok daha yüksek fiyatlarla satın almak zorunda kalacağımızı düşündüğünü bilirler. Bu öngörü konusunda yalnız değil, günlük popüler "indi-çıktı" haberleri dalgasına kapılmayıp büyük resmi görebilen "aklı başında" birçok iktisatçı aynı şeyi düşünüyor. Yakın bir gelecekte tüm dünya halklarına büyük acı vermesi bekenen bu durumun adı da konulmuş durumda: Agriculture (tarım) kelimesinin "agri"si ile enflasyonun "flation"u birleştirilerek: AGFLATION. Sadece "AG"ı yeterli bulmayıp (ya da gümüşün kısaltması ile karışmaması için?) AGRIFLATION diyenler de var.

Nitekim, yarın bir gün yaşayacağımız yeni "flation"lar kapsamında örneğin altın fiyatlarındaki aşırı artış nedeniyle ortaya çıkacak enflasyona AUflation ya da Goldflation, gümüş fiyatlarındaki artışın neden olacağı fiyat artışlarına da AGflation denmesi durumunda tarım ve gümüş enflayonu kafa karıştırıcı olabilir. Keza, tarım enflasyonunun yan komşusu olan STAGflation durumunda da AG ile ST-AG içindeki AG da karışıklık yaratabilir.

Şahsen AGRIflation ibaresi bana daha uygun gelse de, basit bir Google aramasında, Agriflation için sadece 582 sonuç dönerken, AGFLATION kavramı için 88400 sonuç gelmesine bakılırsa, bu kavram yerleşecek gibi. Ayrıca Wikipedia'da ve Investopedia'da tanımı verilen kavram da Agflation olmuş. Roubini'ye göre, AGFLATION ibaresini ilk kullanan the Economist olmuş. "Seeking alpha" blogundaki bir yazıya göre terimin mucidi Raymond James Chief Strategisti Jeff Saut imiş.

Bizde var mı diye baktığımızda, Kutsal bilgi kaynağına ve TDK sözlüğüne henüz girememiş her iki terim de! Gelişmeler bu hızla devam ederse, henüz duymamış olanlar da yakında duymaya başlarlar...

Roubini de Agflation ibaresini kullanmış. Wiki ve investopedia tanımları dışında daha iktisadi açıklama isteyenler Roubini'nin sitesindeki açıklamalara bakabilirler.

***

Neyse, mevzuya dönersek, dün medyaya düşen bir haber, "yoksa o süreç beklediğimden daha erken mi başlayacak?" diye düşünmeme neden oldu. Merdyaya düşen habere göre; Rusya, bu seneki aşırı sıcaklar nedeniyle ortaya çıkan kuraklık ve bazı geniş arazilerde yaşanan yangınlar sonucu tahıl rekoltesi düşük beklendiğinden buğday ihracatını durdurma kararı vermiş. Tabi bu haber anında buğdayın vadeli fiyatlarını fırlatmış, buğday fiyatı uluslararası piyasalarda dün son iki yılın zirvesine çıkmış, bugün %6 daha yükselmiş.

Buğdayın uluslararası fiyatının birkaç gün içinde 800 dolar/ton üstüne çıkması son yıllardaki trend dikkate alındığında inanılmaz bir durum. Bu rakamın karşılığı, 1.2 TL civarında. Tabi seviyelerde kalırsa! Bu seviye bile şimdiye kadar türkiye'de hiç görülmemiş bi fiyat. Oysa bizim çiftçimiz daha bir ay önce hasadını 40-45 kuruştan sattı! Üstelik bu sene (Rusya gibi) Türkiye'de de buğday verimi düşükmüş, ama farklı bir nedenle: Mayıs-Haziran-Temmuzdaki aşırı yağışlar buğdaya zarar vermiş. Daha bair kaç gün önce görüştüğüm bazı çiftçiler verim düşüklüğünden yakınıyordu. Bir kaç güne kadar buğday fiyatlarının bizim piyasada da geldiği seviyeleri görünce üzüntüleri daha da artacak, ürünlerini 40-45 kuruştan vermek zorunda kaldıkları için. Çiftçiler için çok moral bozucu bir durum. Haklılar da. Zira "finansal terör çağı" zevale ulaştığı dönemde sadece kendi piyasasına değil, tüm dünya ekonomilerine, o piyasalarla hiç işi olmayan köydeki çiftçiye bile zarar veriyor...

Keşke bugün moral bakımından dibe vurmaya yakın olan çiftçilere dişlerini sıkmaları için moral ve bu dönemi atlatmaları biraz kaynak verme imkanı olsa. Zira bu bir kaç yılı kazasız belasız atlatmayı başaranlar için ciddi kar dönemi gelecek, zira fiyatlar bu seviyelerde de kalmayacak ve "finansal teröristler" kendi kendilerini imha edecekleri için yaptıkları manipülasyonlarla reel sektöre zarar verme güçleri de olmayacak. Ama o güne kaç kişi sağ-salim, kazasız-belasız ulaşabilecek? işte soru bu!

"9 ayda 1 trilyon dolar - 200 yılda 1 trilyon dolar"

2010-07-21T08:41:00.006+03:00

Kaynak: Geoff Michael

ABD'nin sadece son 9 (yazıyla: dokuz) aydaki borçlanması 1 trilyon dolar (rakamla: $1.000.000.000.000-) imiş!

"Ne olacak ki, büyük memleket, her şeyin ölçeği bize göre büyük" diyenler olabilir.

Ama aynı ABD'nin kuruluşundan itibaren Reagan dönemi dahil iki yüz (rakamla 200) yıllık geçmişindeki tüm borçlanmasının da ancak bu dokuz aylık borçlnma kadar olduğu düşünülürse?

O zaman da "ne olacak ki, matbaa onların elinde. Adamların parası rezerv para istediği kadar basar" diyenler çıkacaktır. Onlara cevabım da şu olur: ABD eğer önceki iki yüz yıllık dönemde de bu dokuz aylık dönemdeki gibi davransaydı, parası rezerv olamazdı. Önceki dönemlerde başkaları bol borç borçlanırken, ABD böyle fütursuzca borçlanmadığı (harcamadığı) için parası rezerv idi. Ama şu an ABD'nin de kendi parası rezerv olmayanlar gibi davranıyor. Bunun sonuçları olmaz mı?

Evet soru bu: 9 ayda 1 trilyon dolar borçlanan bir ülkenin millii parası daha ne kadar süre rezerv para kalabilir?

Hani bi söz vardır: "Bir an için herkesi kandırabilirsiniz, bazılarını sürekli kandırabilirsiniz. Ama herkesi her zaman kandıramazsınız."

Şu an sağlam rezerv para kandırmacasında hangi evredeyiz acaba?

"Tobin Vergisi İşe Yarar mı?"

2010-07-20T17:41:00.004+03:00

Habertürk Ekonomi Gazetesinin dünkü orta sayfa manşeti, İş Bankası Genel Müdürü Ersin ÖZİNCE'nin Tobin Vergisi uygulansın önerisiydi. HT bugün de başlıktaki soruyu tartışmaya açmış ve "Tobin Vergisi işe yarar mı?" sorusunu değişik "yorumcu"lara sormuş. Bugün diğer bazı gazetelerde de Tobin Vergisi haberleri var. (Örneğin Dünya)

Buıgünlerde medyada bu derece yaygın Tobin Vergisi tartışmalarını görmek, Tek Dünya Parası konusunda ümitlerimi artırıyor! Zira bundan çok değil daha on yıl kadar önce "mainstream" tiplerce ciddiye alınmayan, nasıl olsa uygulanamaz diye küçümsenen, akademik çalışma konusu yapılması dahi istenmeyen bir konu, bugün ülkenin en büyük bankalarından birinin genel müdürünün ağzından önerilebiliyor ve geçmişte, çok değil daha 1-2 yıl önce Tobin Vergisini üzerinde düşünmeye, konuşmaya değer bile bulmayan bazı "bukalemun" tipler, bugün Tobin Vergisini destekleyici açıklamalar yapabiliyor.

Tobin Vergisi önerisinin yaşadığı süreç, Tek Dünya Parası fikrinin geleceği açısından büyük ümit vericidir. Zira Tobin Vergisi de yıllarca küçümsenmiş, ancak şartlar o verginin ciddiye alınmasını gerektirmeye başlayınca durum değişmiştir. Nitekim on yıl önce Tobin vergisi hakkında yazılan doktora tezinin başındaki verilen, "büyük fikirlerin benimsenmesi yıllar, bazan yüzyıllar alır"cümlesi, bugün aynen kanıtlanmış olmaktadır!

Bugünkü ateşli tartışmalara rağmen Tobin Vergisi ancak ikinci en iyi çözüm olabilir. Asıl köklü çözüm Tek Paradır.

Dün Tobin Vergisini küçümseyenler, bugünlerde de Tek Para fikrini küçümsemekle meşguller. Ama eminim ki Tek Paranın da vakti gelecek (bakınız: yukarıda koyu-italik yzılan cümle!) ve bugün ciddiye almayanlar o gün Tek Para hakkında bizden çok ahkam kesecekler. Aynen bugün herkesten fazla ahkam kestikleri Tobin vergisi konusunu yıllarca küçümsediklerini unuttukları gibi...

Çok ibretlik günlerden geçiyoruz, çok!

İran petrolü BAE Dirhem'i ile satmayı düşünüyor!

2010-07-16T11:42:00.003+03:00

Benim Business Intelligence- Middle East sitesinde okuduğum, onun Bloomberg'e, Bloomberg'in de Int. Oil Daily sitesine dayandırdığı habere göre, Iran petrolü Birleşik Arap Emirliklerinin (BAE) para birimi Dirhem ile satmayı düşünüyormuş!

Malum, İran zaten uzun zamandır petrolü USD yerine Euro ile satıyor, zaten ABD karşısında en büyük suçu da bence bu! Hatta petrolün euro ile işlem göreceği bir petrol borsası kurma çalışması yapıyordu ama ertelemişti. Şimdi de petrolü sattığı para birimini yine değiştirmeyi düşünüyormuş. Habere göre bunda etkili olan faktör, Batı'nın yeni yaptırımlar getirme planlarıymış. Bence bu kararda euronun "dengesizliği" de önemli bir faktördür.

Yalnız alternatif ararken Dirhemin tercih edilmesi enteresan. Zira mevcut yapısıyla Dirhem, USD'ye peg'li bir para, yani dolaylı olarak İran petrolünü yine dolar üzerinden satmış oluyor! İran'ın bu tercihi yapmasında Körfez Para Birimi yaratma çabalarının payı olabileceğini düşünüyorum. Nasıl olsa yakında yeni ortak para birimi yatarılacak, o zamana kadar Dirhem olsun, yenisi başlayınca da El-Haliç'e geçeriz, hatta belki İran bile kendi parasından vazgeçip o para birliğine geçmeyi düşünebilir, kim bilir? Bu da yaptırımları kırmanın bir yolu olur!

Diğer taraftan, alternatif para ararken TL'nin gündeme gelmemesi üzücü. Bizim Dışilerine söylesek, ekonomi bakanlarından daha fazla asılırdı muhtemelen petrol satışlarının TL ile yapılması konusuna ve öyle bir şey mümkün olsa TL gerçekten sınıf atlamış olurdu. Belki de Batı'nın yaptırım teşebbüsünde Türkiye'nin yeterince sağlam duramayacağını düşünerek TL'yi tercih etmemiştir.

Kimbilir belki ileride o da olur, İran petrolünü TL ile satar! Bugünlerde yaşanan olayların yaşanabileceğini daha bir kaç sene öncesine kadar kim tahmin edebilirdi ki? Yarın yaşanacakları da bugün doğru tahmin edemiyor olmamız insan psikolojisine gayet uygun bir durum! Bir bakımışız İran petrolü TL iloe satıyor, hatta İran-Türkiye ortak para birliği yaratıyor! Fazla mı hayal?

Ama nereden bakılırsa bakılsın, İran'ın bu kararı enteresan ve global ekonomideki mutlak hakimetin bir kez daha sorgulanmasını gerektiren bir şey.

Blog 1 yaşında!

2010-06-23T11:02:00.003+03:00

Bana göre yazmak, bardak dolduktan sonra taşan kısımdır. Bardak dolmadan sırf taşırmak için çalkalanırsa, taşan kısım bulanık olur. Bu düşünce doğrultusunda, yazmak için hiç acele etmedim şimdiye kadar. Onun yerine bardağı doldurmaya çalıştım daima. İnancım, bardak dolduğu takdirde zaten kolayca taşacağı yönündeydi.

Ancak, her gün bi şeyler okudukça hoşuma gidenleri not almak ve ters bulduklarıma tepki vermek için bi şeyler yazma isteği eskiden beri aklımdaydı ama biraz tembellik biraz da yukarıdaki anlayış buna izin vermiyordu! Geçen yıl bir Haziran günü okuduğum bir yazının ardından, "bi yerden başlamak lazım, ya da ortalığı dolduran kerameti kendinden menkul tiplerin saçmalamalarına kızmamak lazım" diyerek yazmaya başladım. Bu blog sayfasını ani bir kararla bi kaç saat içinde açıverdim. İlk zamanlarda hedefim, her gün okuduğum şeylerin özetini ya da (olumlu veya olumsuz) en çok iz bırakanı niteliğinde bi şeyler yazmak ve tepkimi tarihe not düşmekti. Bir de sağ kolondaki favori bloglar listesinden takip etmek istediğim yazıları günlük düzenli takip edebileceğim bir ortam hazırlamaktı. Aylık hedefim 20 civarında (işgünü sayısı) entry girmekti. İlk zamanlarda hızımı alamayıp çok daha fazla girdiğim günler oldu ama özelikle yılın son aylarında motivasyonumu bozan önemli bi olay sonrasında girişler azaldı.

Düzenli update edilmemesine rağmen ve okunmak amacıyla değil, sadece deşarj olma, tarihe not düşme ve içini boşaltma amaçlı yazılmasına rağmen, bu dönemde 20'den fazla ülkeden 1700'den fazla (günlük dörtten fazla!) ziyaretçi toplaması başlangıçtaki tahminimin ötesinde. Şunu da farkettim ki, düzenli yazsam ve bazı rating yapan konulara değinsem bu blogun ziyaretçi sayısı çok daha fazla olabilirmiş. Zira ziyaretçilerin çoğu Hz. Google aracılığıyla, bazı anahtar kellimeler aranırken gelmiş! Zaten bi kaç yakınım dışında kimse böyle bir blog yazdığımı dahi bilmiyor, biraz reklamını yapsam çok daha fazla ziyaretçi olabilirmiş, onu farkettim!

Bu bir yılın ardından, bu sayfaya geçerken uğrayanlar dahil, "acaba ne yazmış?" diye merak edip bakan herkese teşekkür etmek lazım sanırım!

"Euro beş yıl içinde ölecek"

2010-06-07T14:30:00.003+03:00

The Telegraph'da bugün rastladığım bir haberin başlığı, yukarıdaki ifadenin ingilizcesi idi.

Üstelik bu önemli ifade tek kişinin iddiası değil, Sunday Telegraph tarafından çok sayıda Avrupalı iktisatçı arasında yapılan bir anketin sonucuymuş! Tarih de verilmiş Euronun vefatı için: Mevcut AB parlamentosunun görev süresi sona ermeden önce!

-----------------------------------------
Euro 'will be dead in five years'
The euro will have broken up before the end of this Parliamentary term, according to the bulk of economists taking part in a wide-ranging economic survey for The Sunday Telegraph.

By Edmund Conway
Published: 10:23PM BST 05 Jun 2010
------------------------------------------

Bu makale, aklıma Robert Mundell'in bundan on küsur sene önce, Tek Dünya Parası bağlamında söylediği bir sözü hatırlattı:

"Bundan yirmi sene sonra dünya üzerinde daha az çeşit mi yoksa daha çok çeşit mi para olacağı hususu, Euro'nun başarısına bağlı" demiş, taa o tarihlerde, Mundell.

Son zamanlarda Avrupadan gelen haberlere bakılırsa, anlaşılan önümüzdeki dönemde dünya üzerindeki para birimi sayısı TDP istikametinde azalmadan önce, biraz artacak.

Hani İngilizce'de pek sevilen bi ifade vardır, "iyi lolacak ama iyileşmeye başlamadan önce daha kötü olacak" mealinde.. Anlamı, daha dip falan bulunmadı, yakın zamanda daha kötüye gidecek, ancak uzun vadede, önce iyice bi kötüleştikten sonra yükselmeye başlayacak" şeklindedir. Ama algıdaki seçicilik nedeniyle bu ifade olumlu algılanır, sadece cümlenin olumlu kısmı dikkate alınarak (Psikolojide bunun bi adı vardı ama hatırlayamadım!)

Tek Dünya Parası konusu da, Euronun basiretsizlikleri nedeniyle, ancak daha uzun vadede ve daha sıkıntılı olarak gündeme gelebilecek. Ama böylesi daha ikna edici olacaktır. Bugünlerde kendi saçmaları sonucu yaşadıkları ekonomik sıkıntıların yegane faili olarak Euroyu görenler, ortada euro değil de minik milli paralar olsa bu kafa ve bütçe yapılarıyla daha iyi durumda olamayacaklarını anladıkları zaman, TDP daha güçlü bir şekidle akla gelebilecektir.... Euro tecrübesi, uzun vadede TDP'nin öneminin idrakine yardımcı olacaktır. Tabi ki sıkıntısız olmayacaktır bu, hayatın temel kuralı gereği!

Zira insanoğlu mantıklı ama maliyetli şeyleri iyice zora düşüp mecbur kalmadan yapmaz! TDP de öyle olacaktır. Önce dibi bulmak lazım, TDP'nin öneminin herkes tarafından idrak edilebilmesi için...

PIGS yetmedi, PIGSHIT yapalım!

2010-06-04T22:47:00.004+03:00

Yunanistan'ın sendelemeye başladığı günlerde aynı ekibin (akıbetin?) diğer elemanlarını da ifade etmek üzere PIGS kısaltması türetilmişti:

Portugal
Ireland (and Italy?)
Greece
Spain

Bugün itibarıyla Macaristan'ın da kokusunun çıkmasıyla, anında kısaltma da revize edilmiş, PIGSHIT şeklinde.

Portugal
Ireland
Greece
Spain
Hungary
Italy
Turkey!

Hadi üsttekiler neyse de Türkiye'nin ne işi v ar o listede?
Acaba (ve temennimiz) bu kadar anlamlı bir kelime bir harf yüzünden eksik kalmasın diye mi?
Atalarımızın "shit yoluna kurban gitmek" dedikleri bu olmalı!

New Normal: Kriz'in rutinleştirdiği hareketler

2010-06-01T13:23:00.004+03:00

"Normal-normal" zamanlarda garip gelebilecek baı hareketler, yaşadığımız (ama okyanus içindeki baklık misali çoğumuzun farkında olmadığı) bu "kriz-normali", ya da bazılarının ifadesiyle "yeni normal" (new normal) dönemlerde kanıksadığımız ve rutine dönen bazı hareketler de görüyoruz.

Mesela, son dönemde ABD'nin TMSF'si FDIC'nin her cuma günü akşamüstü rutin haline getirdiği hareketi, bir kaç bankayı daha kapatmak! Eskiden bu kapatma haberleri "FDIC şu kadar bankayı kapattı" diye verilirdi, artık ya hiç haber yapılmıyor ya da kıyıda köşede "FDIC Florida'da, California'da, şurada burada banka kapattı" diye özellikle toplam rakam zikredilmeden veriliyor (siz de dikkat edin!). Allah için FDIC durumu iyi idare ediyor. Hem kasadaki para suyunu çektiği için, hem de krize karşı psikolojik harekat çerçevesinde banka kapatmaları sayı ve haber olarak minimum seviyede tutuyor, mızrağı çuvala sığduırmaya çalışıyor, kendi çapında.

Krizin ilk zamanlarında başka bir rutin hareket de, zarar açıklaması gereken ABD'li banka yöneticilerinin ilk uçakla Arap şeyhlerinin kapısına koşması ve batık bankalarına ortak olmaları için onları ikna ettikleri ölçüde zararları yazmaları idi (O konuda da en başarılı operasyonu Citi yapmıştı, bugün itibarıyla tuvalet kağıdı fiyatına yaklaşan hisseleri çok iyi fiyattan bazı Arap şeyhlerine geçirmeyi başarmıştı).

O dönemdeki ABD'de banka bilançolarının açıklanmasına ilişkin haberlerin biçimlerine dikkat eden oldu mu bilmem. Mesela, "banka son çeyrekte 4 milyar dolar zarar etti ama 4.5 milyar sermaye buldu" türünden haberler ile, zarar var ama merak etmeyin onu kapatacak kadar sermaye kondu mesajı verilmeye çalışılıyordu. Banka 10 milyar sermaye bulabilse 9'unun zarar yazılabileceğini, 5 yerine diyelim 2 milyar sermaye bulmuş olsa da 4 yerine 1-2 milyarının zarar yazılmış olacağını pek kimse düşünmediğinden, durum idare edilmiş oluyordu.

Son dönemdeki ABD kaynaklı ekonomi haberlerinde rutin hale gelen bir şey de, ABD piyasalarındaki düşüşün yabancı faktörlere bağlanması. Eğer ABD borsaları düşmüşse, sorumlusu mutlaka yabancı ülkelerdeki gelişmelerdir! Örneğin;

- Yunanistanın notu indirildiği için Dow düştü,
- Kuzey-güney kore gerginliği yüzünden Dow düştü,
- Çin Avrupa tahvillerini azaltabilirim dediği için Dow düştü,
- en son geçenlerde İspanya'nın notu indiği için Dow (İspanya piyasalarından da fazla!) düştü,
- bu sefer de eminim ki, bugün henüz açılmamış olan ABD borsaları bugün de düşerse, yarınki MarketWatch haberlerinde "İsrail, Türk yardım gemisine saldırıp Türk vatandaşlarını öldürdüğü için" Dow düşmüş olacak. Oysa bu kriz ortamında şirketleri batan, halkı işsiz ama gırtlağına kadar borçlu ABD'de borsalarının düşmesi için hiç bir neden yok!

Tamam, yukarıda sayılan yabancı faktörlerin piyasada etkisi olmaz demiyoruz, ama dikkat ediyor musunuz bilmem, piyasaların düşmesinde ABD kaynaklı hiç bir kötülük dillendirilmiyor, kendileri her daim masum, orada her şey güllük gülistanlık, ama hep başkaları yüzünden ABD borsaları düşüyor!.. Zavallı onlar!

Haberlerin bu şekilde mazeretlendirilmesinin gayet masum olduğunu, bunun da ABD'de krizle psikolojik mücadelenin bir yöntemi olmadığını düşünen var mı bilmiyorum. Eğer hala o kadar naif olmayı başarabilenler varsa, tedavi amaçlı günde üç öğün MarketWatch başlıklarına göz atmaları tavsiye edilebilir!

Krizin son dönemde Avrupadaki rutini de her haftasonu (pazartesi günü piyasalar açılmadan hemen önce) "ekonomik tedbir-destek paketi açıklamak"! Şimdiye kadar bu yöntemi bi kaç kez uyguladılar ama bakalım papaz daha kaç defa pilav yiyecek.

Gerçekten çok tarihi bir dönemden geçiyoruz. Henüz oturmamış bir disiplin olan iktisat disiplininin sonuçta ayaklarının yere değeceği bir süreci yaşıyoruz.

Mesela özellikle son dönemdeki icraatlarıyla her taraflarından "kredibilite" akan rating şirketlerinin bazı not artış-azaltış haberlerini gün içinde verirken bazılarını gün sonunda vermesinin nedenlerinin de sorgulanacağını ümit ediyoruz bu dönem sonunda. Şayet hala o rating şirketleri "sağ-salim" kalırlarsa, o çok titiz olduklarını beyan ettikleri notların açıklanma zamanlarında da bundan sonra titiz olmalarını sağlayacak düzenlemeler gelebilecektir o süreç sonunda. Ne demek istediğimi, o şirketlerin bazı ülkelerin notlarını açıklama zamanlarına ve ardından global piyasalarda yaşanan hareketlere göz atanlar daha iyi anlayabilir.

Tabi bahsettiğim o türden bir düzenleme yapılana kadar öncelikle ratingciler ve global manipülatör çetesinin (nam-ı diğer PPT ve saz arkadaşları) çabasıyla işin abartılarak tutarsızlıkların ayyuka çıkarılması lazım ki henüz o dönemi yaşıyoruz!

Hardy Schloer: Gerçek kriz henüz başlamadı, 2012'de başlayacak!

2010-05-21T14:42:00.005+03:00

İstanbul'da dün ve bugün yapılan Forum İstanbul 2010 konferansında konuşan Schloer Consulting Group Başkanı Hardy Schloer'ın konuşması bana göre en önemlilerinden biriydi.

Schloer'in anlattıklarına göre, kurucusu olduğu danışmanlık firması, her gün 7 milyon datayı analiz ederek insanların nasıl davranacaklarını tahmin etmeye çalışıyormuş. Bu datanın büyük kısmı ise rakam değil, kelimelerden oluşuyormuş. Her gün internette 700 bin web sitesini, TV kanalını falan tarıyorlarmış.

Analiz ettikleri datanın ne kadar kapsamlı olduğuna ilişkin biraz bilgi verdikten sonra, bu analizleri çerçevesinde ulaştıkları öngörülere ilişkin bir kaç hususu belirtti Schloer.

Schloer'e göre;

- Gerçek ekonomik kriz (real economic crisis) henüz başlamadı! ''Asıl kriz 2012'de başlayacak, 2015'e kadar sürecek. İkinci kriz ise 2018'den 2025'e kadar devam edecek''. Büyük nüfus hareketleri olacak.

- Son yüzyılın para sistemi olan fractional reserve ve fiat currency sistemleri sürdürülebilir değil. İhtiyaç duyulan şey, gerçek varlıklara dayanan bir rezerv sistemi.

- Rezerv para konusunda köklü değişim olacak, 15-20 yıl içinde Tek Dünya Parası gelecek!

- Türkiye hedeflerine ulaşmak için her türlü hammaddeye (araca) sahip. On yıl önce yayınladığımız bir raporda Türkiyeyi dünyayı yönetecek beş ülkeden biri olarak gösterilmişti, bu öngörü hala gerçekçi.

Schloer'in söyledikleri özetle böyle. Bugünkü gazetelere baktım da, sadece AA'nın Forum Istanbul 2010 hakkında geçtiği genel haber arasında ve sadece "gerçek ekonomik kriz henüz gelmedi" kısmı bahse değer bulunmuş. Oysa benim için en önemli kısmı, Tek Dünya Parası fikrinin aynı ifade ile yer almasıydı.

Panelden sonra Schloer ile tanışarak, Tek Paradan bahsettiğ için teşekkür ettim. O ise Tek Para kavramını bilen (dahası bu öneriyi küçümsemeyen) birisine rastladığı için şaşırdı!

Schloer abimiz, bugüne kadar tanımadığım ama bugünden sonra Tek Para kapsamında takip etmeye çalışacağım kişiler arasına girdi. Schloer'in provokatif konuşmalarının bazılarının videolarına şirketinin web sitesinden ulaşmak mümkün. Belki dünkü konuşmasını da sitesine eklerler.

Rogers: Paket Euro`yu öldürecek

2010-05-13T13:37:00.002+03:00

Yorumlarını genelde beğendiğim "ayı yatırımcı"larıdan Jim Rogers, bizim internet sitelerinden birine de tercüme edilerek konulan bir değerlendirmesinde, başlıktaki cümleyi sarfederek, AB ülkelerinin geçtiğimiz hafta başında sabaha karşı açıkladıkları "paket"in euroyu öldüreceğini söylemiş.

yorumun bir kısmı şöyle:

"Rogers, 'Şoke oldum. Bu, eurodan umudu kestiklerini gösteriyor, güçlü bir para birimleri olmasını önemsemiyorlar, bütün bu ülkeler sahip olmadıkları paraları harcıyor ve bu durum devam edecek.' şeklinde bir açıklamada bulundu.
'Kimse güçlü para birimine sahip olmanın ardındaki ekonomik gereklilikleri önemsemiyor.' diyen Rogers, euro birliğinin dağılabileceği imasında da bulundu."

Söyledikleri doğru. Ancak sadece euro için mi doğru? Yukarıdaki cümlelerde euro ibaresi yerine dolar ibaresini koyunca da aynı durum geçerli değil mi?

Bugünlerde tüm dikkatler euro üzerinde olduğu için dolar "Abdurrahman Çelebi" pozisyonunda, pek makbul. Yarın bir gün pat diye "aaa meğer dolar da aynı durumdaymış! ABD de sahip olmadığı paraları harcıyormuş! ABD de güçlü bir paraya sahip olmanın gerisindeki ekonomik gereklilikere dikkat etmiyormuş..." diye birden mevcut durumun farkına varılınca ne olacak?

Bugün eurdan kaçan dolara koşuyor. O gün nereye koşulacak?

ABD'nin yeni 1 Cent'i!

2010-05-13T13:16:00.003+03:00

Kaynak: Pennies.org

Bir alttaki yazıyı yazdıktan hemen sonra Internet'te dolaşmaya devam edince, meğerse ABD'nin 1 cent'i (nam-ı diğer Penny) değiştirmek için daha geçtiğimiz Şubat ayında açıklamayı yaptığını farkettim! "Yeni dizaynı" 11 Şubat 2009'da kamuya açıklanan yeni 1 cent yukarıdaki gibi olacakmış. Rengini tutturmuşlar ama metal içeriği çok daha ucuz olacak tabi. Böylece ABD Hükümeti para basarak para kazanmaya devam edebilecek! Ama nereye kadar?

Önceki yazıda da belirttiğim üzere, bu yeni centler de uzun ömürlü olamayacak!

Konuya ilişkin önceki yazılarımda (Bkz. bir, iki ve üç), müstakbel ABD enflasyonundan korunmak için mevcut tedavüldeki madeni paraların alınmasını önermiştim. Bu değiştirilecek madeni paralar özellikle penny, maden içeriğinden arbitraj yapmak için uygun olma özelliğini kaybedecek olsa da hala cazip! Bilhassa numismatikler için! Zira yeni basılacak 1 centler maden içeriği olarak değersiz olsa da, uzun ömürlü olamayacağı için koleksiyonerler için önemli olacak! "Bir zamanlar ABD'nin "penny" adı verilen "1 cent"lik madeni paraları vardı" diye sonraki nesillere birer tarihi eser 0larak gösterilebilir, miktar bolluğu nedeniyle antika fiyatında kısa sürede büyük değer artışı olmasa da, "tarihi eser" niteliği nedniyle, satın alma değerinin düşeceği fiili değerden her halükarda daha yüksek olacaktır!

Aaa, ABD madeni paralarını da değiştiriyormuş. Hayret! (Ben daha geçen sene demedim mi İbrahim?)

2010-05-13T10:59:00.006+03:00

Ben demiştim demeyi sevmiyorum ama fazla tevazunun da gerçek sayıldığını farkedeli beri vazgeçtim o tavırdan..

Blog arşivine bakarsanız, 31 Ağustos 2009 tarihili "En sağlam Amerikan parası: nickel ve cent" başlıklı yazımda, şu öngörüde bulunduğum yazılıdır:

Neyse efendim. İddiam odur ki, önümüzdeki bir kaç yıl içinde Amerika madeni paralarını değiştirecek! Zira mukadder enflasyon dönemi başlayınca özellikle içinde bakır bulunan centin maden değeri üzerindeki değeri aşacak. Esasen şimdiden aşmış durumda da, pek millet farkında değil. ABD Darphanesi ise, paniğe neden olmamak için olsa gerek, hiç ses çıkarmıyor! Ama Amerika'da bugünlerde olan bir çok şey gibi bu da sürdürülebilir bir şey değil. Mutlaka değişecektir.

Dün okuduğum bir haber, yukarıdaki yazıda "önümüzdeki bir kaç yıl içinde" dediğim gelişmenin, üzerinden daha bir yıl bile geçmeden gerçekleşeceğini gösteriyordu!

WSJ'deki haberde, mevcut metal fiyatlarıyla 1 cent basmanın ABD Darphanesine maliyetinin 2 cent, 5 cent (nickel) basmanın maliyetinin ise 9 cent olduğu belirtiliyordu! Dolayısıyla zaten sıkıntıda olan ABD hükümeti bir de para basarak para kaybetmek istemiyordu. (Zira ABD genelde para basmaktan kazanmaya alışıktır!) ABD hükümeti madeni paraların metal içeriğini değiştirip daha "cost-effective" metalleden üreterek, yılda 100 milyon dolar tasarruf etmeyi planlıyormuş!

Ama bu o kadar da kolay değil anaşılan, on kadar baskı gurubu, Obama'nın madeni para politikasını yakından izliyormuş. Mesela otomatik makinalardan ürün satışı işiyle uğraşanlar çok karşıymış, bu reseyon ortamında bize ek maliyet çıkarmasınlar diyormuş!

1974'de bakır fiyatları yükselince Nixon 1 centin içeriğinin değiştirilmesini ve daha hafif ve ucuz olan aluminyuımdanyapılmasını önermiş ama beceremeden aynı yıl istifa etmiş! (Habere bu bilginin de eklenmesi, sanırım Obama'ya bir mesaj, bu işler sakat konular, aman bulaşmayasın deniyor herhalde!)

Ama madeni paraların içeriğinin değiştirilmesi için öne sürülen mazeretlerin en güzeli, allerjiyle ilgili. Bazı vatandaşların çinkoya falan allerjisi varmış da, eğer madeni paralar plastik gibi (iyice uyduruk!) bi maddeden yapılırsa, bu vatandaşlar allerji olmaktan kurtulurmuş! Mazeretlerini sevsinler! Şimdiye kadar paranın maden içeriğinden allerji olmayan vatandaşlar, metal fiyatları yükselince mi allerji olmaya başlamışlar? Ayrıca bazı vatandaşların da plastiğe karşı allerji yok mu? Plastik allerjisi olan vatandaşları düşünen yok mu?

Tamam, çinko allerjik bir metaldir ama eskiden madeni paralarda çinko yoktu ki, altın ve gümüş vardı! Daha ucuzuna kaçmak için çinko tercih edildi. Madem şimdi çinko allerji nedeniyle değiştirilecek, yine allerjik olan plastiğe değil de, hem çinkodan hem de plastikten çok daha az allerjik olan ve zaten o sikkelerin orijinali olan altına ve gümüşe neden geçilmiyor? "Çok pahalı, olur mu öyle saçma şey" değil mi? Ben de tam onu diyorum ya, böyle saçma metallerle olur mu öyle afaki değerler? "Artık metal sistemi yok, paraların değeri piyasada belirleniyor" gibi süper ekonomik bilgi derinliği ifade eden mazeretler de ileri sürülebilir. Bu blog sayfasının oluşturulma nedeni zaten hakim iktisat paradigmasındaki bu büyük yanılgı! Bu kafayla gidilmeye devam edildiği takdirde, çok geçmeden bu "çok derin iktisat bilgisi"nin nasıl çuvalladığını yaşayacağız, malesef!

"Will Nickel-Free Nickels Make a Dime's Worth of Difference?
Plan to Mint Cheaper Coins Tests Mettle of Laundromats, Zinc Lobbyists"

ABD'de madeni paraların hepsinin birer nick'i vardır. mesela 10 cent'e "dime" derler. 5 cent'in adı da içeriğinden dolayı "nickel"dir! Aslında başlangıçtaki içerik zamanla değiştirldiği için şu an bile 5 centin içindeki bakır miktarı nickelden fazlaymış ama, nickel fiyatları çok arttığı çin artık "nickel" adlı 5 centlik madeni paranın içinde nickel hiç olmayacakmış! Ne güzel! Maddi acizlik böyle bi şeydir işte, bi sürü tutarsızlıklar yaratır! Türkiye çok yaşadı, yaşıyor, biraz da başkaları yaşasın diyesi geliyor insanın içinden...

Şimdi yeni iddiamı yazıyorum: önümüzdeki bir iki yıl içinde ABD madeni paralarının içeriğini değiştirdikten sonra, yine bir kaç yıla kalmadan 1 cent'in (penny) iyice değersiz kaldığı için tedavülden kaldırılmasını tartışmaya başlayacak ve sonuçta 1 centin maden içeriği değiştirilip plastikten basılsa bile değerini kurtarmayacağı için önce 1 centlik birim, sonra sırayla mevcut diğer madeni para kupürleri tedavülden kaldırılacak.

Türkiye gibi enflasyon laboratuvarı bir ülkede, hem de bu deneyin gerçekleştirildiği yıllarda ekonomi okumuş, biraz da ekonomi tarihini ve önceki nesillerin tecrübelerini incelemeyi seven bir kişi olarak, bugün "iddia" seviyesindeki bu durumun da gerçekleşeceğinden zerre kadar endişem yok. Sadece biraz zaman meselesi! Her şeyi doğru yaptıkları varsayılan o yabancıların dediği gibi, "only a matter of time!"

Bu arada, penny'nin enflasyona karşı hedge olduğunu gayet haklı bir şekilde savunan "Americans for Common Cents" gruplar da varmış:

Talk like that worries Americans for Common Cents, a group that has for years lobbied on behalf of the penny. "The penny is a hedge to inflation," says Mark Weller, executive director of the group, which is funded in part by the zinc industry. Without it, he argues, merchants would round up to the nearest nickel.

In 2006, when surging metal prices prompted Congress to consider eliminating the penny, the group released a study under the title, "Lincoln Penny Still America's Sweetheart Even Though It Doesn't Make Cents."

Katılıyorum ama kaybetmeye mahkumlar, malesef!

Nitekim 31 Ağustos 2009 tarihli yazıdan sadece 10 gün sonraki "COIN-flation" başlıklı diğer bi yazımda da konunun devamını yazmıştım.

Bence ikisi de eğlenceli yazılar. Tekrar okuyunca kendim bile beğendim!
Ama biz yerli şeylere itibar etmeyiz, aynı şeyi yabancılar söyleyince inanırız diyenelr şu siteyi takip etmelerini öneririm:

http://www.coinflation.com/

Bu siteden, ABD madeni paralarının içeriğindeki metal değerlerine göre günlük değerleri yakından takip edilebilir.

En başta referans verdiğim yazıdaki ana fikri tekrar hatırlatmak gerekirse, günümüzde en değerli ABD parası, madeni olanlar, içerikleri ABD Darphanesi tarafından değiştirilmeden acele edip elindeki kağıt dolarları satıp madeni olanlarına geçmelerini öneririm, hala dolara güvenenlerin!

Örneğin bugün itibarıyla en değerli ABD parası 1 centlik sikkelermiş, maden içeriğinin değeri %210 kadarmış, bugünkü piyasa fiyatlarıyla. 5 centlik sikkenin maden içeriğinin değeri ise % 108 imiş! Yani bu iki madeni paradan toplayıp eriterek satanlar için arbitraj imkanı var!

***

Blog yazdıkça farkediyorum ki, aslında bugünlerde Türkiye'de gazetecilik yapmak da, iktisatçılık yapmak da çok kolay! Eski paradigmaya koşulsuz bağlılığın yaygınlığından olsa gerek, pek çok şey gecikmeli idrak edildiği için, artık yoluna girmiş olayların gerçekleşeceğini söylemek bile çok şaşırtıcı olabiliyor! Örneğin doların akıbeti ve Amerikan paralarının kupürleri hakkındaki öngörülerim aynen öyle! Konuya ilişkin önceki iki yazım (Bkz. bir ve iki) ile bu yazıyı buraya kadar sabırla okuyanlar eğer çok afaki şeylerden bahsettiğimi düşünüyorlarsa, yanılıyorlar! Burada yazdıklarım, mesela hamile birisinin çocuk doğuracağını söylemek kadar düz mantık ürünü. Bir kaç ay sonra çocuk doğduğunda şaşıranlar olursa, sadece hamilelik durumunu bilmedikleri ve sadece kilo aldığını sandıkları içindir!

Bu kadar ahkamı yine iddialı bi cümleyle bitirmek gerekirse, ABD doları birçok şeye gebedir. Mevcut durumu basit bir kilo alma gibi görenler, doğum gerçekleştiğinde çok şaşıracaklardır!

Vay be, ne laflar ettim bugün!

Petrolün USD ile fiyatlanması devam edebilecek mi?

2010-05-12T11:32:00.001+03:00

Resource investor sitesinde, Türkçesi "şok edici gelişmeler ve altın" başlıklı bi makalede her şeyin güllük gülistanlık olduğunun düşünüldüğü ve en kötünün geçildiğine inananların sayısının arttığı şu dönemde pek dikkate alınmayan bazı ciddi olaylar hatırlatılmış. Bahsedilen "şok edici" gelişmeleden sadece dolara ilişkin olan paragrafı aşağıya aldım. (Diğer başlıkları ve açıklamalarını merak edenler şuradan okuyabilir)

REJECTION OF PETRO-DOLLAR & REVOLT
Last May 2009, the Saudis with Russians and Chinese at their sides announced the eventual end to payments for crude oil to be honored in USDollars. The concept was endorsed by Japan and Germany, whose counselors from Berlin might be far more integral in reshaping the global landscape than the US-UK aging power merchants are willing to concede. The disrespect shown the USDollar has turned to revolt, seen in G-7 Meetings. In fact, the G-7 has morphed into a country club meeting for former power brokers. The new G-20 Meeting is the forum of substance, where the Chinese, Russians, Indians, and Brazilians can have a voice and no longer sit in the hallways while decisions are made. The USDollar is on the butt end of a Global Paradigm Shift with extreme force. The beleaguered buck will limp along until alternatives in the planning stage are launched. That is soon, really soon, like before 2011 is too far along. Gold will compete well with both the USDollar and any newly launched currency alternative.

Petrolün dolarla fiyatlanmasının dolar için taşıdığı hayati önem hep söylenir ve petrol dolarla fiyatlandığı sürece doların sırtının yere gelmeyeceği hususu, doların istikbalinin karanlık olduğunu düşünenlere hemen hatırlatılır. Ama gördüldüğü gibi giderek daha çok ülke (hatta Suudiler ve Japonlar gibi farklı ses çıkarmasına alışık olmadığımız müttefikleri bile) buna itiraz ediyor ve US-UK'nin "yaşlanan gücü" zayıflıyor! Global paradigma kayışı yaklaşıyor.

Bu arada aklıma geldi. bir ay kadar önce sanırım çelik üreticileri çeliğin uluslararası ticarette fiyatlanmasına ilişkin yıllardır kullanılan yöntemi terketti. Bu değişiklik ihtiyacının nedeni, spot ve vadeli piyasalardaki dalgalanmalardan üreticilerin zarar görmesi olarak açıklandı. Ancak büyük resimde asıl neden, doların rezerv para olarak ölçme fonksiyonunu layıkıyla yapamamasıdır. İleride bu durum daha iyi açıklanacak. Bi ara keyfim olursa onun da detayını yazarım!

Dow, son 54 günün 41'inde artmış!

2010-04-30T16:34:00.005+03:00

Az önce CNBC-e'de Selim ATALAY'dan duydum, tarihe not düşmek adına hemen yazayım dedim.

ABD'de Dow jones endeksi, son 54 işgünün 41'inde yükselmiş! Bu durum, son 70 yılda üçüncü kez gerçekleşiyormuş, insanın "maaşallah, maaşallah" diyesi geliyor!

İşin daha ilginç tarafı, bu üç rekorun da son üç yılda gerçeklemiş olması. Yani "tarihin en büyük krizi" sırasında, borsa tarihi yükseliş trendini yaşıyormuş!

Dünya borsalarını "makineye" bağlayarak krizi tedavi edeceğini sananlar, yarın işler terse dönüp bu sefer "overshooting" etkisini görünce, "aslında ipuçları varmış" diyecekler. İşte ipuçlarından biri. Ama bu ipucu şu an: "demek ki piyasalar çok güçlü daha da yükselecek" diye tercüme ediliyor!

Allah selamet versin!

James Turk: the dollar reaches its 'Havenstein moment'

2010-04-21T14:39:00.003+03:00

Hiperenflasyon beklentilerinin kötümserliği karşılaştırıldığında bu satırlarının yazarının adeta Polyanna kalacağı kişilerden biri olan James Turk, son altın-para raporunda, doların "Havenstein zamanı"na ulaştığını söylemiş.

ABD'de yeni dolar banknotlarının basılması ve fakat eskilerin de (güvensiz denmesine rağmen) tedavülde bırakılması (bkz. bir alttaki yazı) gibi fiilen tedavüldeki para arzının artırılması anlamına gelen hareketler de Havenstein noktasına (ROW'daki insanların finansal cehaleti ya medyanın bilgileri çarpıtma gücü nedeniyle) henüz gelinmemişse de çok yaklaşıldığının göstergelerinden değil midir?

Hyperinflation Watch – April 20, 2010
Hyperinflation Looms – The Dollar Arrives at Its ‘Havenstein Moment’

Rudolf von Havenstein, Weimar Almanyasında, hiperenflasyona neden olan "para politikasını" yürüten (yani karşılıksız markları basan) kişi.

James Turk dışında da Havenstein'i adını hatırlayanların sayısı artmış son günlerde. (Google'deki basit aramada 22.400 geri dönüş geldi az önce. FED'in politikaları ile paralellikler kuruldukça, eminim sayı önümüzdeki günlerde daha da artacak.)

Başka bir yazının başlığı da şöyle:

Is Ben Bernanke The Second Coming Of Rudolf von Havenstein, The Central Banker Responsible For Germany’s Hyperinflationary Collapse (And Ostensibly WWII)?

Mealen, Bernanke İkinci Havenstein mi? diye soruyor yazının başlığı. Hani şu Almanya'nın hiperenflasyon ile çöküşüne ve devamında ikinci Dünya Savaşına neden olan adam!

Bence de Greenspan'ın ardından Bernanke'nin bu politikaları sadece ABD'yi batıracak kadar basit değil, o kadar büyük maestrolara daha büyük sonuçlar doğurmak yakışır!

"Havenstin anı", ya da "Henstein noktası" güzel olmuş, finansal literatüre katkı anlamında. Keza İkinci Havenstein de. Nasıl ki Charles K. Ponzi'nin marifetleri "Ponzi finans" veya Ponzi oyunu" kavramlarının türetilmesini sağladıysa, Havenstin ve takipçileri de finans literatürüne yeni kavramlar kazandırmayı hak ediyorlar.

ABD tüm banknotların dizaynını değiştiriyormuş!

2010-04-21T10:37:00.004+03:00

Bugün Bugün'de okuduğum bi habere göre, ABD tüm banknotların dizaynını değiştiriyormuş ve yeni tasarımlar bugün (21 Nisan 2010) 25 dilde tüm dünyaya duyuruluyormuş!

Habere göre, ABD banknot kupürlerininnın dizaynlarının değiştirilmesinin nedeni, "sahtekarlığı engellemek ve halkı korumak için" imişl.

Bu hikayeyi inandırıcı kılmak için olsa gerek, yeni paraların halka tanıtımını yapacak kişiler olan Geitner ve Bernanke'nin yanına "ABD Gizli Servis Direktörü" de konulmuş! Yani "bak biz gerçekten güvenlik endişesiyle bu işi yapıyoruz" diye mesaj verilmeye çalışıyorlar!

Bu hikayedeki "halkı korumak için" saiki "1984"ü hatırlattı bana. Kitabını okuyanlar bilir, orada da herşey halk için yapılırdı! FED de "halkı korumak için yeni dolarlar basıyor!

Bu arada ABD dolarlarının büyük kısmı ABD dışında ROW'da olduğuna göre, ABD hazinesi işini gücünü bıraktı, bu toz duman arasında yabancı ülkelerin dolar aşığı halklarını korumaya çalışıyor. Göz yaşartıcı! "ABD bizi seviyi".

Ama benim favorim şu cümle:

"Yeni banknot dolaşıma girdiğinde, eskisinin yenisi ile değiştirilmesi zorunlu olmayacak. Bütün ABD paraları, çıkarılış tarihlerine bakılmaksızın kullanımda kalacak."

Nası yani? Eğer eskilerde sahtekarlık riski varsa ve o nedenle yenileri basılıyorsa, eskiler tedavülde olduğu sürece o sahtekarlık riski devam etmeyecekmi? O durumda "halkı" nasıl koruyacak? Buccümlenin pratik anlamı şu, kalpazanların eski dolar kalıplarını değiştirmesine gerek yok, hala eski kalıplarla dolar basıp piyasaya sürebilirler. Zira çıkarılış tarihlerine bakılmaksızın eskileri de tedavülde kalmaya devam edecek!

Diğer taraftan, eskiler için bir geri çekiş programı olmazsa, yeniler nasıl tedavüle verilecek? Her harcama yenilerle yapıldı diyelim. Bunun anlamı da piyasadaki para arzının çıkarılan yeni banknotlar kadar artması anlamına gelmiyor mu? Sahi bu çıkarılan yeni banknotların karşılığı ne? Hadi eskilerin hepsinin karşılığının olduğunu varsayalım!

Özetle, değişiklik gerekçesi olarak açıklanan maksat ile uygulanan yöntem arasında tutarsızlık var. Peki asıl gerekçe ne? Sıkı durun açıklıyorum, dünya medyasında ilk defa, burada!

Malum, banknotlar üzerinde birer seri numarası bulunur. Tedavüldeki banknot miktarı arttıkça da o seri numaraları büyür. (Bizde enflasyonun ve emisyonun yüksek olduğu dönemde tedavül eden TC Merkez Bankasının 7. Emisyon banknotlarını hatırlayalım!) Yakın zamanda değişik ülkelerin banknotları ile ABD dolarlarının üzerindeki seri numaralarını karşılatıran veya ABD doalrı üzerindeki digitlerin rakam olarak kaç milyar adete tekabül ettiğini hesaplamaya kalkan oldu mu bilmiyorum ama bu satırların yazarı yaptı o işi ve dolar üzerindeki seri numaralarının digit sayısı şaşırttı! Bu trend devam ederse dolarların üzerinde rakamları sığdıracak yer kalmayacak adeta! O zaman napmak lazım? Yeni dizaynla yeni paralar basarsın, eskiler de devam eder, böylece seri numaralarını sıfırlama şansı olur!

ABD doları dünyanın rezerv parası, digit sayısının diğer ülke paralarından fazla olması normal diyenler olabilir. Tamam da o doalrların karşılığı ne? Batık AIG mi? CITI mi, GM mi?

Aslında daha iyi bi çözüm de vardı bu konuda, Almanlar 90 sene kadar önce uygulamışlardı, hiperenflasyon döneminde: banknotların üzerine seri numarası hiç basmazsınız, böylece kimse tedavülde ne kadar banknot olduğunu bilmez! Belki ileride o aşamaya da geçilebilir ama kaydi ve elektronik para imkanlarının bulunduğu mevcut teknoloji ortamında ona şimdilik gerek duymayabilirler!

Ha, eskiler bir gün tedavülden kaldırılacak ama onun zamanlaması ve yöntemi de öyle bir seçilecek ki, kimse elindekini değiştirmeye fırsat bulamayacak ya da eskiler sahte muamelesi görecek. Böylece ABD 'de ROW'a olan IOU'larının bir kısmından bu şekilde geçersiz kılarak kurtulmuş olacak. İtalya sınırında Japonların valizinde yakalanan "sahte" ABD tahvilleri olayını hatırlayalım!

Bunlar şimdilik "komplo teorisi" diye geçiştirilecek şeyler. Ama sağ olanlar yaşayıp görecek olacakları!

Goldman, SEC ile neden uzlaşmayı tercih etmedi?

2010-04-19T12:21:00.004+03:00

Geçtiğimiz Cuma akşamı bizim piyasalar kapandıktan sadece beş dakika sonra (yoksa bizim piyasalar yabancılar için tahmin ettiğimizden daha fazla mı önemli?) ABD'de piyasalara bomba düştü. SEC, mortgage işlemlerinde kendi müşterilerini kazıkladığı iddiasıyla Goldman Sachs aleyhine dava açacağını açıklamış!
(Bu konuda istenmediği kadar haber var cumadan beri. Mesela;

Charges against Goldman Sachs & Co. likely to kick off a torrent of bank lawsuits)

Başta ABD tüm dünya borsaları cuma günü düşerken, bu hareketi mukadder çöküşün triggerı olarak yorumlayanlar var. Naçizane görüşümüz, bu davanın şişman kadın olamayacağı, şişman kadının henüz sahneye çıkmadığı yönünde!

Doğası itibarıyle beklenen türden büyük bir çöküş için iyi haber gerekir, Goldman'a dava açılması türünden kötü haberle büyük çöküş başlamaz ki! Kötü haberler zaten her gün geliyor ama "bi şekilde" iyi yorumlanabiliryor! Böyle durumlarda kötü haber (iyi haberle çöküş başladıktan sonra,) ikinci aşamada, başlayan süreç içinde yavaş yavaş ortaya çıkar!..
Neyse, bunlar işin felsefesi.

SEC düzenlemelerine göre, SEC'in tespit ettiği tüm usulsüzlüklerin mutlaka mahkemeye gitmesi şart değil. Arada -bizdeki düzenlemelere anzaran- çok geniş uzlaşma imkanları var. Eğer şüpheli şirket belli bi tazminatı ödemeye razı olursa, soruşturmanın uzatılmadan kısa yoldan kapatılması mümkün.

Hikaye "1-2 milyar dolarlık" bir suiistimal imiş ki, özellikle Lehman biraderleden sonraki ortamda neredeyse Wall Street'in yegane hakimi durumuna gelen Goldman için bu rakamlar hiç sorun değil! Adeta bahşiş mahiyetinde ödenebilecek bi tutar. Ama buna rağmen neden mesele bu noktaya getirilmeden halledilmedi? asıl merak ettiğim nokta bu.

Aklıma iki gerekçe geliyor, Goldman'ın SEC ile uzlaşıp hikayeyi kapatmak yerine, sonunda hapis cezasına kadar gidebilecek dava açılması sürecine izin vermesi konusunda.

1- GS, masumiyetinden çok emindir. SEC'in bu soruşturmasından bi şey çıkmayacağını düşünmektedir. O nedenle uzlaşmaya gerek görremiştir. Nitekim "Sec vs. GS" sürecinde "SEC'in elinin pek de kuvvetli olmadığnı yazan" tiplere şimdiden rastlanıyor.

2- Diğer ihtimal, özellikle son bir yılda FED'den aldığı gazla (ya da ileride bir gün ortaya çıkacak olan "talimat"la) piyasayı istediği gibi yönlendirme gibi önemli bir "kamu görevi" yapıyor olmanın özgüveniyle, nasıl olsa bize bu görevi verenler, o türden "basit nedenlerle" başımızın belaya girmesine izin vermezler diye düşünüyor ve SEC'i küçümsüyor olabilirler. Zira kendileri SEC'in de ağababalarının emanetçisi oldukları için, "SEC de kimmiş? vız gelir, tırıs gider" diye düşünüyor olabililer. SEC de bu küstahlığın sonucunda "ben sana gösteririm" noktasına gelmiş olabilir!

Zaten daha bir iki hafta önce algoritmalı işlemlerin daha yakından takibi için düzenleme değişikliğine gideceği haberleri gelmişti. Üstelik SEC ile CFTC arasındaki genetik idrar yarışı SEC'in kılıcını çıkarmasının gerekçeleri arasından yer alabilir.

Bu arada GS'nin bu tavrı, bizim Kurtlar Vadisinde karikatürize edilen "devlete hizmet eden" tosunları hatırlatmıyor mu? Onlar da kendilerine bazı kişlerce verilmiş bazı "kamu görevleri"nin verdiği cür'etle mafiatik tarafta istedikleri gibi at koşturmuyorlar mı? Tabi ki tamamen hayal ürünü olarak!..

Sahi, GS neden SEC ile uzlaşmadı? Ecelinin gelmiş olmasından kaynaklanan bir cami duvarı civarında dolaşma sendromu olabilir mi? Çok entersan!..

Çin ticaret açığı vermiş!

2010-04-16T16:37:00.003+03:00

Benim Source: The Economist April 15, 2010

Çin altı yıl sonra ilk kez Mart 2010'da dış ticaret açığı vermiş! Bunu the Economist gibi ciddi bilinen bi yayın bile, kısmen de olsa "artan commodity fiyatlarına" bağlamış.

Esasen pek dillendirilmeyen asıl gerekçe ise, rezerv para birimine olan güvensizliktir. Çin daha fazla dolar biriktirmemenin yolunu, yaptığı ihracak karşılığında yeşil boyalı kağıtlar yerine daha reel hammaddeler satın alarak bulmuş! Bir nevi barter yani! Hatta elindeki yeşil kağıtları da her türlü hammadde alarak harcamaya çalışıyor, gayet akıllıca bir kararla. Bu şekilde ihracatı karşılığında elinde yeşil boyalı kağıtlar biriktirmek yerine altın, gümüş, bakır çinko... gibi kokmaz, bulaşmaz, değeri sıfırlanamaz, hatta reel anlamda değer kaybetmez hangi hammadde varsa, Allah ne verdiyse onları biriktiriyor. zaten onlar yarın üretim yapmak için fabrikalarına lazım. Sadece biraz depolama sorunu oluyormuş ama yeşil kağıtların yarın birden pul olması riski dikkate alındığında önemli bir maliyet denemez ona da!

Bu şekilde davranarak Çin bir taşla iki kuş vurmuş oluyor. Dış ticareti fazlası verdiği için ABD'nin "Renminbi'yi değerlendir de biz açığımızı kapatalım, yoksa kendimiz beceremiyoruz" baskılarından da "bak ben de açık veriyorum, demek ki ticarek hadleri benim lehime değil" mazeretini üretme şansına da kavuşuyor!

"Kızarmış tavuk indikatörü" henüz çıkışı onaylamıyormuş!

2010-04-16T16:23:00.003+03:00

Bugünlerde adeta "data-maniac" olan millet, ABD'nin açıklanan datalarını zorlama iyimser yorumlarla krizin bittiği şeklinde algıla-t-mak için çırpınırken, bugün bi yazıda rastladığım değişik bi indikatör, çıkışın henüz başlamadığını gösteriyormuş! Kızarmış tavuk indikatörü!
Eğer ABD krizden çımışsa daha çok kızarmış tavuk yemesi lazımmış ama henüz yemiyormuş!

Bence bu haberin en ilginç tarafı kızarmış tavuktan ekonomik indikatör yapılması değil, bu dönemde bullish olmayan bi haberin MarketWatch'da yer alabilmesi bence! Heralde millet nasılolsa ciddiye almaz diye düşünerek yer vermekte sakınca görmemeişlerdir!

April 16, 2010, 12:01 a.m. EDT · Recommend · Post:
Fried-chicken indicator isn't bullish
Commentary: Despite cheering, economy has a long way to go

SEC, "makine"nin otomatik işlemlerini takip edecekmiş!

2010-04-08T08:26:00.003+03:00

ABD piyasalarına 5-6 bin km öteden bakan birinin bile bariz bir şekilde görebildiği üzere, "serbest piyasa"larının mevcut hali, 1-2 bankanın yönlendiriği "otomatik pilot" (bzılarının ifadesiyle "makine") sayesinde fezaye yönelmiş durumda. Hiç bir temel gösterge ve indikatör desteklemediği halde ABD borsaları komik işlem hacimleriyle ve tüm dünyayı hayrete düşürerek ısrarla yükselmeye devam ediyor.

Bloomberg'deki bir habere göre SEC, "yüksek hızlı işlem" diye ifade edilen bu "otomatik pilot" işlemlerinin emirlerini takip etmek amacıyla bazı ilave yükümlülükelr getirecekmiş, bu emirlerin elektronik izlerini takip edebilmek için...

Yukarıdaki Bloomberg haberine ilişkin GATA web sitesindeki bir yorumda konuya ilişkin enteresan detaylar var. Mesela;

- Bu tür "otomatik" işlemlerin toplam işlem hacmi içindeki payının %60 civarında olduğu (daha iki yıl kadar önce %30 civarındaydı)

- Bu tür işlemlerde iki büyük bankanın hakim olduğu, hatta büyük ölçüde tek bankanın yönlendirdiği,

- Şu cümle güzel:

"... a bank with the closest connections to the U.S. Treasury Department and Federal Reserve Board,
a bank whose connections give it access to infinite money of the electronic and paper kind.
An entity with access to infinite money can control any market."

Türkçe meali: "... ilişkileri sayesinde sınırsız paraya (ister elektronik, isterse kağıt türünden) ulaşabilen bir banka. Sınırsız paraya ulaşma olan herkes, her piyasayı kontrol edebilir."

Haberde tabi ki o bankanın kim olduğu açıkça yazılmamış ama bilen herkes biliyor ki, o bankalar GSacs ve JPMorgan. Bilhassa GSacs.

- Şu da güzel:

"Of course when 60 percent of a market is being run not on the basis of any fundamental valuation but only on the basis of brief price movements engineered by traders to get a millisecond edge on other traders, there really isn't a market at all but just a giant manipulation."

Bunun da meali şöyle: "Piyasadaki işlemlerin %60'ının temel değerlemelere göre değil, diğer traderlerin işlemlerine milisaniye içinde cevap veren otomatik fiyat hareketlerinden oluştuğu bir ortamda, orada bi piyasa yoktur, sadece devasa bir manipülasyon vardır"

- Aynı durumun altın ve gümüş piyasaları için de geçerli olduğu belirtilmiş.

- CFTC'nin ise bunları bildiğini ama açıklama yapmasının yasak olduğunu, aslında CFTC istese Kongre'den bu traderlerin kimliklerinin tespiti ve açıklamanmasını öngören bir yasa değişikliği isteyebileceğini (benim tercümem, SEC daha objektif, CFTC ise "araziye uymuş" demeye getiriyo! Nitekim CFTC en azından derivativelerde pozisyon limitlerini ayarlayarak bu tür bir hakimiyete izin vermeyebilir.)

- SEC'in bu durumdan rahatsız olduğu ve işlem yapanların takibi amacıyla yeni düzenleme yapmayı düşündüğü, SEC'in bu yeni düzenlemesi yürürlüğe girerse, bazı işlemlerin karlı olmaktan çıkacağı ve ABD borsalarının bundan olumsuz etkileneceği,

bilgileri verilmiş.

Sadece bu son cümle nedeniyle bile, bu düzenlemenin böyle bir ortamda çıkarılamayacağını öngörmek mümkün!

Amaa şayet çıkarsa, işte o zaman bi şeyler değişiyor demektir ki piyasalar sadece o nedenle bile "dönebilir".

"Altın Standardının da aslında itibari kağıt paradan farkı yok"

2010-03-23T08:34:00.003+02:00

1970'lerden beri "Modern" finans, ya da "finansal terör" çağında altın standardı neredeyse unutulmuştu. Bugünlerde "Modern" karşılıksız paralar yavaş yavaş çuvalladıkça, altın standardı yine tartışılmaya başlandı. Ancak alışkanlıklardan vazgeçmek, paradigma değiştirmek kolay değil! Yazıda, altın standardına genelde ekonomiler çuvalladıktan, iyice çöktükten sonra geçilmesi, sanki altın standardının bir suçu, eksikliğiymiş gibi pazarlanıyor. Oysa o kötü durumdan bir kurtuluş çaresi olarak görülmesi nedeniyle o durumlarda altın standarına başvurulmuş olmuyor mu?

Yazının başında itibari paraya (fiat currency) ilişkin (bu satırların yazarı gibi) "munafıklar" tarafından yapıldığı belirtilen benzetmeler hoş:

"hoş kağıt parçaları",
"renkli konfetiler",
"yasal kalpazanlık",
"kurumsal dolandırıcılık"

Karşılıksız basılan kağıt paralar için (başkaları tarafından) bu benzetmelerin yapıldığı belirtildikten sonra, aslında altın standardının da farklı olmadığı anlatılmaya çalışılıyor.

Oysa altın standardının da öyle olması, ancak yukarıdaki yöntemlerin altın standardında da uygulanmasına bağlı. Yani bir kağıt üzerine "bu kağıdın karşılığı şu kadar gram altındır" dedikten sonra, mevcut altın miktarından çok daha fazla o kağıtlardan basılması gibi! E onun ne farklı kaldı ki itibari paradan?

The Gold Standard: Solid as the Paper It's Written On

ABD artık petrol fiyatlarını kontrol edemiyor!!

2010-03-23T00:15:00.002+02:00

ABD'nin artık petrol datalarını bile doğru dürüst açıklayamadığını, bi sürü hata bulunduğunu beelirten WSJ'deki bir habere dayanan bir blog yazısında, ABD'ni n dolar fiyatı üzerindeki kontrol gücünü kaybettiği tartışılmış!

Dolara bişey olmaz abicim, çünkü petrol dolarla fiyatlanıyor diyenlere ithaf ediyorum!

http://gregor.us/oil/lost-force-of-our-demand-the-us-no-longer-controls-the-price-of-oil/

ABD HAzinesinin faizi Berkshire'in tahvil faizinden yüksek!

2010-03-22T23:35:00.003+02:00

Bloomberg'deki bir habere göre, tahvil piyasası, Berkshire şirketinin ABD HAzinesinden daha risksiz olduğunu düşünüyor! Çünkü Berkshire tahvillerinin faiz oranı Şubat ayında ABD hazinesinin altında kalmış! Yani tahvil yatırımcıları Warren Buffet'e Obamadan daha fazla gğveniyorlar!

Aynı konuya değinen Business Pundit sitesindeki habere göre, AAA ratingine sahip ülkeler arasında ABD İngiltere'dsen sonra en büyük oranda vergi, gelirlerini faiz ödemelerine tahsis eden ülkeymiş. ABD'nin Vergi gelirlerinin 2010'da %7'si, 2013'de ise %11'i faiz gelirlerine gidecekmiş!

Ve bu ülkenin milli parası, bu kadar açığa rağmen dünyanın rezerv para birimi olmaya devam edecek!..

Bunu bi de bizdeki koşulsuz ABD hayranları anlayabilse!..

Çin Mart 2010'da Ticaret Açığı Verecekmiş!

2010-03-22T23:20:00.003+02:00

China Daily'deki bir habere göre, bu yıl Mart ayında Çin'in (Mayıs 2004'den sonra ilk kez ) dış ticaret açığı vermesi bekleniyormuş! Allah Allah, ABD ve AB ülkeleri açık verirken, eğer Çin de açık verirse kim fazla verecek? Yani şimdi Çin de ABD ile aynı duruma düşecek?

Bazı blog sitelerine göre, Çin'in bu hamlesi, ABD'nin Yuan'ın değerinin artırılması yönündeki baskılarına karşı bir savunmaymış. Çok mantıksız değil. Ama Çin'in bu hareketle tek kuşu vurduğunu söyleemek de mümkün değil. Çin'in açık vermesi neden olabilir? Hammadde ithalatı arttığı için. Mesela kıymetli madenler de ithalatı artan hammaddeler arasında olabilir mi? Böylece hem "fazla verip bizim açığa sebep oluyosun" baskısından kurtulurken, hem de reel fazlayı ("yarın" değerinin ne olacağı bilinmeyen yeşil boyalı kağıtlara yatırmak yerine) reel varlıklara yatırmış oluyor, ABD tahvillerine yatırmak zorunda kalacağı fazla tutarı azalmış oluyor! Buygün alınan hammaddeler, ne olursa olsun yarın işe yarar. Ama fazşla verdiği takdirde alacağı yeşil kağıtlar, bir anda paçavraya düştüğünde ne işe yarayacak?

Bu da Dolara güvenin geldiği seviyeyi göteren yeni ve anlamlı bi gösterge!

GCC Ülkeleri Yeni Paralarını (El-Haliç) Basmış!

2010-03-21T13:44:00.007+02:00

Kaynak: Buj Al Arab

Körfez İşbirliği Teşkilatı (GCC) üyesi ülkelerin Ortak Para Birliği kurma çalışmalarından daha önce bahsetmiştim.

Uygulamaya geçtiğinde Euro bölgesinden sonra dünya üzerindeki en geniş para birliği olacak olan bu para birliği uygulaması, doların hegemonyasına (hem de tartışmasız müttefiklerinden) vurulacak ciddi bi darbe olacağı için bu satırların yazarı tarafuından dikkatle izlenmektedir.

Az önce bi blog sayfasında bu yeni para biriminin (El-Haliç) ilk örneklerine rastladım, unutmadan not düşeyim istedim.

Soros: "Wall Street'in hedge fundcıları euroyu bitirmek için operasyon kararı aldı"

2010-03-03T12:01:00.004+02:00

Basına yansıyan başlıktaki haber bazılarını çok kızdırmış. Ancak hiç şaşırtıcı değil bence!

Bkz.

SOROS'TAN BÜYÜK İDDİA!!!
Ünlü yatırımcı Soros’un “Wall Street’te ‘Euro’nun ölümü’ için yemekli toplantı yapıldı” iddiası şok etti"

Soros’tan bomba gibi iddia
Dünyanın en etkili para piyasacısı ve piyasa oyuncusu bir başka deyişle spekülatörü George Soros geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklama ile piyasaları şaşkına çevirdi

Durum sıkıştıkça, ileride daha ne iddialar, ne komplo teorileri duyacağız kim bilir!..

Bir iddia da benden: Soros'un bahsettiği o toplantı sadece hedge fundcıların kendi inisiyatifiyle ve sadece spekülatif kazanç amaçlı bir toplantı değildir! Arkasında, doların gittikçe azalan rezerv para rolünün ve doların değerinin tartışma konusu yapılması çabalarını baltalama amaçlı "derin" destek de vardır.

Yoksa durum ciddi! Zaten Çin de dolar varlıklarını nominal olarak bile azaltmaya başlamış, son açıklanan aylık verilere göre. Böyle bi ortamda euronun alternatif olarak algılanması riskini yol yakınken bertaraf etmek gerekir. Hoş, euro'Nun doların yerini alabilecek çapı gerçekte yok ama denize düşen yılana sarılır. Hazır Yunanistan vakası ve İspanya, Portekiz, İtalya söylentileri çıkmışken, düşene iyi bi tekme vurup sağlam yere sermek, yine tek tabanca kalıp köpeksiz köyde değneksiz dolaşmak (istediği kadar karşılıksız dolar basıp piyasaya sürebilmek!) için iyi fırsattır.

Zira artık eskisi kadar o yeşil boyalı kağıtları almıyor ROW. Onlara; "bakın alternatifiniz yok, bu yeşilleri almayıp da Avrupa'nın paçavrasını mı alacaksınız?" diyebilmenin şartıdır, bu bahsedilen türden toplantılar ve devamındaki hareketler!..

İzleyip görelim..

James Turk: "Dolar emisyonu düşük gösteriliyor"

2010-03-03T10:42:00.004+02:00

Kaynak: fgmr.com

Kendisinden daha önce de bahsettiğim James Turk, son "altın-para raporu"nda dolar emisyonu hacminin büyük ölçüde eksik gösterildiğini "iddia" etmiş.

Bugünlerde Yunanistan'ın Euro'ya geçtiği dönemden beri mali durumunu olduğundan daha iyi göstermek için bazı bilgileri gizlediği, bazılarını da "makyajladığı" yönündeki haberler çarşaf çarşaf yayınlanıyor.

Mevcut havaya bakınca, sadece Yunanistan bu işleri çevirmiş. Yunanistanla dalga geçenlerin, hatta hesap soranların sanki hepsi sütten çıkmış ak kaşık! Özellikle İngiliz ve İspanyol yetkililerin bugünlerde Yunanistan hakkındaki yorumlarına çok gülüyorum. Kesip saklanası haberler!

İnsanların günü kurtarmaya, yarın mahcup olacakları kesin olduğu halde bugünün tadını çıkarmaya bu derece hevesli olmaları benim bi türlü anlayamadığım bir şey. (Belki de o nedenle "demode"yiz! Bugün elma, yarın armut diyenler, dün ne dediğini unutup bugün tam tersini söylemekten gocunmayanlar daha makbul yaratıklar "bu" dünyada...) Carpe diem, make my day gibi deyimlerin tam çevirisi de o nedenle yapılamıyor herhalde... Belki de bu krizin iyi tarafı, o tipleri madara ederek o kültürün hakimiyetini de bitirmesi olacak!

Neyse efendim, Yunanistan haberleri arasında James Turk'un bahsettiğim "iddia"sı pek manidar göründü bana.

Gerçek dolar emisyonunun, FED'in açıkladığının neredeyse iki katı kadar olduğunu ve hiper enflasyon sınırına yaklaştığını söylüyor. Hesaplama detayları izlenen mantık silsilesi makalede var.

Herhangi bi hesaba dayanmamakla birlikte, dolar arzının eksik gösterilmekte olduğunu hissi olarak zaten bu satırların yazarı da uzun zamandır düşünüyor. En azından, PPT'ye global piyasaları manipüle etmesi için tevdi edilen paranın M1 ve M2'nin neresinde gösterildiğini uzun zamandır merak ediyorum! Araba henüz devrilmediği için de şimdilik öğrenemeyeceğiz sanırım!

Bakalım FED'in de (aynen Yunanistan ve diğer saz arkadaşları gibi!) bazı dataları çarpıttığı ne zaman ortaya çıkacak?

US Dollar Money Supply Is Underreported

Free Gold Money Report

by James Turk

"Altın fiyatlarının manipüle edildiğine ilişkin kriminal göstergeler var"

2010-02-17T10:46:00.001+02:00

www.marketforceanalysis.com sitesinde "Market Force Analysis" başlıklı bir raporun editörü olan Adrian Douglas, başlıktaki ifadeyle bir rapor yayınlamış.

Rapordaki göstergeler enteresan görünüyor: Altın, bakır ve petrol fiyatlarının günlük dalgalanmalarını incelemiş ve altın fiyatlarında yukarı doğru giderken dalgalanmanın bakır ve prtrole nazaran çok daha az olduğunu farketmiş! Hesaplamalarına göre altın, işlem günlerinin sadece %6'sında gün içininde %2'den fazla yükselmiş. Buna karşılık petrol için aynı oranlar 527, bakır için ise aynı oranlar %14 imiş!

Peki soru şu: bi sürü commodity arasında neden özellikle altın fiyatları manipüle ediliyor? Petrol de herkes için önemli değil mi?

Cevabı; doların değeri üzerinde en etkilisinin altın olması mı yoksa?

The Forensic Clues of a Manipulated Market
By Adrian Douglas

Dolar kullanımı neden yavaş azalıyor?

2010-02-10T12:57:00.002+02:00

Rakamların vehametine bakılırsa, dünyada dolar kullanımının çok hızlı bir şekilde azalması lazım. Ama azalış o kadar hızlı olmuyor. Bunun bir nedeni, zihni bulanıklaşmamış iktisatçıların sayısının azlığı ve onların da sesinin fazla çıkmaması (mikrofonun onlara tutulmaması) nedeniyle mevcut manzara hakkındaki genel bilginin yetersizliği olabilir.

Aşağıdaki çalışmada ise, dolar kullanımının bir süre daha devam edecek olması bir anlamda geleneklere ve alışkanlıklara bağlanıyor. Bu da homo economicus'un o kadar rasyonel yaratıklar olmadığının yeni bir göstergesi olarak düşünülebilir. Zira bir durum irrasyonelise, sadece alışklanmlıklar nedeniyle sürdürülmeye devam edememesi lazım, değil mi?

Memory and the dollar
Rebecca Hellerstein William Ryan
6 February 2010

M3 para arzı neden düşer?

2010-01-11T14:05:00.005+02:00

Kaynak: FGMR

Bir SGC toplantısında tanışma fırsatı bulduğum ve o günden beri takip etmeye çalıştığım James Turk'un Free Gold Money Report sayfasındaki son analizi dikkat çekici.

Grafikte de görüldüğ üzere, ABD'de geniş anlamda para arzını gösteren M3 rakamları 2009'da dramatik bir biçimde düşmüş. James Turk bunun nedenelrini sorguluyor iki nedenden kaynaklanabileceğini belirtiyor: 1- dolara olan talep arzdan çok daha hızlı bir şekilde düşüyor, 2- istatistikler hatalı!

Bernanke geleli beri FED resmi M3 istatistiklerini yayınlamayı durdurdu (neden ki? bi şeyleri gizlemeye mi çalışıyorlar? diye pek soran olmadı! oysa savaşta çok kayıp veren ordunun ölü-yaralı asker sayısını açıklamaktan vazgeçmesini düşündürmüştü bana!). Bu istatistiği artık ellerindeki veriler ölçüsünde dışarıdan kişiler hesaplamaya çalışıyor. Tabi onların bütün verilere ulaşmaları ve doğru hesaplamaları mümkün değil. Mesela PPT'nin kullandığı kaynakları dışarıdan M3 istatistiklerini hesaplamaya çalışanlar nasıl bulup da kullanacaklar? Rivayetlere göre sadece ABD piyasası için 2009'de 600 milyar dolardan fazla kaynak bu şekilde piyasaya sürülmüş! (TR'nin Milli Geliri ne kadar?)

Neyse, James Turk analizi sonunda lafı, "ABD hükümetinin aşırı harcamaları nedeniyle ortaya çıkacak bir dolar hiper enflasyonu beklemeye devam ediyorum" diyerek bağlamış. Ana fikir bu!

"Bakır altın mı oluyor?"

2010-01-11T09:34:00.004+02:00

Daha çok altın ve kıymetli madenler konusunda piyasa değerlendirmelerinin yer aldığı ceyrekyarimtam.com sitesinde bir yazıda, bakırın son zamanlardaki fiyat harekletleri nedeniyle başlıktaki soru sorulmuş.

Bu vesileyle hatırlatmak isterim ki, 1970'lerden beri içinde yaşadığımız "finansal terör çağı"nın değerler kaosu öncesinde tarihte altın gümüş ya da elektron standardı dışında, bakır standardı da uygulanmıştır! Diğer bir ifadeyle bakır, geçmişte para standardının esasını oluşturmuş kıymetlerden biridir. İsveç'te yanlış hatırlamıyorsam 16-17. yüzyılda bakır madeni paranın değer ölçüsü olarak kullanılmış, hatta kaydi paranın geliştirilmesinde bakır standardının da etkisi olmuştur. Zira aynı miktarda değeri ifade eden bakırı taşımak altın ve gümüşe göre daha zordur!

İsveç'te altın ya da gümüş yerine bakır standardının uygulanmasının nedeni basitti. İsveç'in o dönemde altın ve gümüşü yoktu, buna karşılık piyasa değeri diğerleri kadar olmasa da para edebilecek bir varlık olarak geniş bakır madenleri vardı! O günlerde henüz bazı kağıtları yeşil mürekkeple boyayıp üzerine bazı yazılar ve kafa gravürleri çizilerek insanların reel varlıklarını alma karşılığı bu kağıt parçalarını verme modası henüz yerleşmediği için, ticarette kullanmak için "intrinsic" değeri olan varlıklara ihtiyaç vardı. İsveç de bu sorunu bakır ile çözmüştü. Avrupa'nın en köklü merkez bankalarından sayılan Riksbank'ın kuruluşu ve gelişiminde bu bakır standardının etkisi vardır.

Bakır fiyatlarında son dönemdeki hareketleri yorumlarken bakırın hammadde olarak Çin başta "üreten" ülkeler için önemini dikkate alırken, altın, gümüşten gibi bir doğal rezerv niteliğini dikkate almak gerekir. Zira dolardan kaçmak için alternatif arayanlar sadece altına ve gümüşe bodoslamasına dalsalar onların fiyatlarının atmosferi delmesi işten değil. Onun için bakır ve diğer birkaç nispeten kıymetli madene sarılmaları da gayet anlamlı. Tekrar etmek gerekirse, son dönemde bakır fiyatlarındaki artış hammadde olarak bakıra olan talebin artmasından çok dolardan kaçmanın bir aracı olarak bakıra da başvurulmasının bir sonucudur. gayet de anlamlıdır! hammadde olarak sanayide kullanılabildiği sürece bakır her zaman herkese satılabilir, ama "mukadder piyasa hareketleri" olduktan sonra yeşil kağıt parçalarını kim ne yapsın?

Başlıktaki soruyu bir yerlerde görünce bunları not edeyim dedim.

PPT (Plunge Protection Team) Ne iş yapar?

2010-01-08T16:47:00.004+02:00

ABD'de 1987 krizinden sonra 1988'de Reagen tarafından kurulan ve adını "Çöküş Koruma Takımı" şeklinde tercüme edebileceğimiz "Pluunge Protection Team-PPT" diye bir teşkilat varmış. Anlaşıldığı kadarıyla derindevletvari bir örgütlenme.

Geçenlerde MarketWatch'da okuduğum bir haberde, "FED piyasalarda PPT'nin manipülasyon yaptığı iddialarını araştırmalı" mealinde bir yazı vardı. Yazı, TrimTabs'ın kurucusu Charles Biderman'ın, "ABD hükümetinin hisseleri manipüle ettiği" iddiasına dayanıyordu.

İddialar aslında yenilir yutulur türden değil ama mevcut havada bizim gibi bi kaç "rüzgarın tersine yürüyen"in dışında kimsenin dikkatini çekmesi mümkün değil diye düşünerek geçtim.

Ama bir gün sonra bu haberin Referans'ta yer aldığını görünce sevindim.

Referans'ta Sıla Özçelik imzasıyla yayımlanan "2009 rallisinde devlet manipülasyonu iddiası" başlıklı haber, yukarıda verdiğim linkteki haberlerin Türkçeye bir özeti niteliğindeydi.

İleride muhtemelen şu an "komplo teorisi" denilerek geçiştirilen bu tür haberlerin doğruluğu teyit edilecek ama bu teyit muhtemelen, PPT'nin çabaları mukadder çöküşü engelleyemeyip bir de ABD bütçesine (ve dolayısıyla düntyanın rezerv para birimi olma iddiasındaki doları ndeğerine) muazzam miktarda ilave yük getirdiğinde ortaya çıkacaktır.

Şüphesiz PPT'nin "marifet"lerinin dünya ekonomisine maliyeti, ABD bütçesine getirdiğinin kat kat üzerinde olacaktır. Ama henüz "erken öten horoz" konumunda olduğumuz için mevzuyu uzatmanın alemi yok!

Bu arada yine Referans'ta rastladığım "Korku endeksi 16 ayın dibinde ama piyasalar tedirgin" başlıklı haber de PPT'nin marifetleri penceresinden bakıldığında oldukça manidar. Piyasaları son bir yılda nereden geldiği ve kime ait olduğu belli olmayan 600 milyar dolarla manipüle edenler korku endeksi VIX'i manipüle edemeyecekler mi? Kaldı ki 600 milyar dolar da ne ki? gerekirse 600 trilyon dolar da basarlar. Nasıl olsa suyun kaynağı orada değil mi?

Bence şu PPT ne iş yapar? sorusu, üzerinde ciddiyetle durulmaya ve bundan sonra daha yakından izlenmeye değer! Yarın bir gün PPT'nin medyaya da, ekonmistlerin yorumlarına da hükümetlere de müdahale ettiği haberlerini duyarsak şaşırmamak lazım! Zira, dünya ekonomileri tarihin en büyük çöküşünü yaşarken finans piyasalarının coşmasını daha güzel açıklayan bir teori yok!

Bu anlamda PPT için en büyük tehlike, kolay kontrol edemedikleri bloggerlar! Geçenlerde bi yerde, ABD'de ekonomi blogçularıyla toplantı yapıldığını okumuştum. Eminim PPT'den birileri de katılıp kulaklarını çekmiştir, tatlısubloggerlarının! Zira sadece iyi haberlerin verilmesi, kötü haberlerin geçiştirilmesi ya da hiç görülmemesi türünden hareketker mainstream medyada normal ama bazı bloglarda görülmeye başlanması "tatlısublogçusu" kavramının türetilmesini gerektiriyor! Bu satırların yazarının en büyük avantajı, okuyucusunun olmaması ve Türkçe yazması! PPT'nin müdahale işini okunmayan Türkçe bloglara kadar götürmesi en azından şimdilik beklenen bi şey değildir herhalde!

Ancak ABD'de nasıl ki borçla, mortgage'la tüketim gazı ABD'de uçağın havada kalmasına yetmediyse, PPT çabasıyla finans piysalarının manipülasyonu gazı da ABD ekonomisini giderek momentum kazanan çöküşten kurtarmaya yetmeyecektir. Sadece kaçınılmaz çöküşü geciktirecek, buna karşılık çöküşün şiddetini ve maliyeti artıracaktır.

Piyasa manipülasyonunun krize çözüm olabileceğini düşünülmesi ne büyük bir yanılgıdır yarabbim! Bir balonun hasarı, başka bir balon şişirilerek giderilebilir mi?

Başbakan 30 Aralık'ta yaptığı IMF açıklaması ile kimlerin ekmeğine yağ sürdüğünün farkında mı?

2010-01-06T09:44:00.003+02:00

Finans piyasalarındaki "büyük oyuncular" için rüya gibi geçen 2009, yine rüya gibi bir finalle sona erdi! Bu finalin TR'deki son gazı da başbakan ağzından bir rivayetle verildi.

Malum, IMF gazının çetelesini tutmaya çalışan bazı köşe yazarları var. O gazlar o kadar çok ki, işleri hiç kolay değil! Zira yılın son gününe kadar devam etti IMF ara gazları ve yeni yıla da "899'uncu" IMF gazıyla girildi.

Yılın son günlerini hatırlayalım:

- 29 Aralık günü ekonomiden sorumlu bakan bir basın toplantısında (her zaman olduğu gibi) "bir soru üzerine" "IMF ile anlaşmaya yakınlaşıldığını" açıklamıştı.

- Ama hemen ardından JP Morgan, "artık bu konuda söylenenlere fazla inanmamak gerektiğini" açıklayınca, ara gaz yetersiz kalmıştı. Oysa JP Morgan daha önce defalarca IMF ara gazını kendisi de vermişti. Acaba artık o da mı ümit kesmişti, yoksa mevcut "pozisyonları" mı müsait değildi?

Herneyse, piyasaya gaz verilmesi ihtiyacı vardı ve yılsonuna da fazla zaman kalmamıştı.

- 30 aralık akşamı başbakan parti toplantısında (yani sadece partililere, basına değil!) "IMF ile anlaşıldığını" laf arasında açıklar. Nedense bu haber medyaya anında sızar ve o sabah piyasalar açılmadan herkes "IMF ile anlaşma imzalandı, hatta para cash olarak geldi, kasaya kondu bile" havasına giriverir.

Sonuçta nolur? Borsa endeksi yılı en yüksek seviyesinden kapatır. Borsa endeksinin ekonomik başarı olduğunu düşünenler sevinir. Ama o arada, o açıklamanın birgün sonra değil de o gün yapılmış olması nedeniyle birileri iyi para kazanır!

1- İzleyen günlerde basına yansıdığına göre, yılın son günü DIBS faizleri %9'un altına inince bankalar 12 milyar TL'lik HB satın alırlar ve 200 küsur milyon lira kar yazarlar.

2- VOB'da o gün vadesi dolan 31.12 X30 kontratlarında uzun poziyonda olanlar. o gün her halükarda vadesi dolacak (teknik ifadesiyle expire olacak) olan kontratların yılın zirve seviyesinden kapanmasıyla, karlarını margin ölçüsünde katlamış olurlar.

Peki kimler VOB'da uzun poziyon taşıyordu? Cevabı daha önce FITCH'in not artırımı arkasından bu sayfada yazılmıştı. Aralık ayının başında (yani sadece 1 ay önce!) FITCH'İn not artıracağını bilen "bir kaç yabancı" 1-2 günde binlerce kontrat uzun pozisyon açmıştı! Dubai krizinin patladığı günlerde bütün dünya borsaları düşerken bizim borsamız kurban bayramı tatili nedeniyle düşemedi diye düşünenler satarken FITCH'in insider bilgisiyle uzun pozisyon açan ve ardından Noel tatiline giden bu yabancılar, sadece bir ay sonra başbakanın da yardımıyla paralarını başka hiç bir şey yapmadan ikiye katlamışlardı. Hatta pozisyon kapatmakiçin tatillerini bölmeleri bile gerekmemişti! İsteyen hesabını yapabilir!

Merakım şu: acaba başbakan o açıklamayı yaparken, bunun bir kaç yabancıya ne kadar para kazandıracağını, memleketin ne kadar büyük parasının bir kaç banka ve yabancıya transferine tavassut ettiğinin farkında mıydı?

Bir de not: bundan sonra ekonomiden sorumlu bakan ne zaman bir basın toplantısı yapsa, IMF gazı beklemek lazım. Zira mutlaka orada bir gazeteci çıkıp "noldu IMF?" diye soracak ve beklenen ümitvar cevap (ara gazı) gelecektir.

Hzleyip görelim. Hatta komplo teorisi olarak görenelere bir ilave de yapalım: Borsa önümüzdeki haftalarda ne zaman düşmeye başlarsa, ekonomi bakanından bi basın topantısı beklemek lazım! Çünkü anlaşılan "global manipülasyon"un faillerince çoktan karar verilmiş ki, endeksler düşmemeli! Ne pahasına olursa olsun! Medyası, politikacısı, iktisatçısı... Herkes de buna yardım etmeli. Allah sonumuzu hayır etsin!

Gerçeküstü piyasalar ("surreal markets")

2010-01-06T09:29:00.003+02:00

2010'un bu ilk yazısında 2009'u özetlemek gerekirse, başlıktaki iki kelime yeterli sanırım. Geçen hafta bi blog sayfasında rastlamıştım bu ifadeye. Daha sonra O. Erdoğan hocamız da HT Gazetede aynı ifadeyi kullandı. Google'da kısa bi aramada, bu ifadenin 286 kez tekrar edildiğini farkettim.

Bakalım bu "gerçek-üstü" durum 2010'da da sürdürülebilecek mi?